मन, शरीर आणि सहजीवन### लैंगिक आरोग्य, हस्तमैथुन, प्रेम आणि वैवाहिक जीवनाचे मानसशास्त्र## लेखकाची भूमिकामानवी जीवनातील तीन गोष्टी अत्यंत महत्त्वाच्या जातात – मन, शरीर आणि नातेसंबंध. या तिन्ही गोष्टी एकमेकांशी इतक्या घट्टपणे जोडलेल्या आहेत की, त्यापैकी एकावर परिणाम झाला तर दुसऱ्या दोन गोष्टींवर त्याचे प्रतिबिंब दिसून येते.आजच्या आधुनिक युगात इंटरनेट, सोशल मीडिया आणि अमर्याद माहितीच्या उपलब्धतेमुळे तरुणांच्या मनात लैंगिकतेविषयी अनेक प्रश्न निर्माण होत आहेत. दुर्दैवाने, योग्य माहितीपेक्षा गैरसमज अधिक प्रमाणात पसरलेले दिसतात. काहींना वाटते की हस्तमैथुनामुळे शरीर कमकुवत होते, तर काहींना वाटते की ते अमर्याद प्रमाणात केले तरी त्याचे कोणतेही परिणाम होत नाहीत. काही जण पोर्नोग्राफीला वास्तव समजतात, तर काही ...Read More

## भाग २ : मानवी शरीर, मन आणि लैंगिक भावनांचे मानसशास्त्र*"शरीराला स्पर्श समजतो, पण मनाला भावना समजतात. निरोगी सहजीवनासाठी भाषा समजून घेणे आवश्यक आहे."*### एक सत्यकथेवर आधारित काल्पनिक प्रसंग> २६ वर्षीय सौरभ आणि २४ वर्षीय मृणाल यांचा नुकताच साखरपुडा झाला होता. दोघेही उच्चशिक्षित होते. एके दिवशी बोलताना मृणालने सहज विचारले,> "तुला कधी भीती वाटते का, की लग्नानंतर आपलं सगळं व्यवस्थित होईल की नाही?"> सौरभ हसला आणि म्हणाला,> "खरं सांगायचं तर वाटते. कारण आपल्या समाजात आपल्याला करिअर शिकवलं जातं, पण नातं कसं जगायचं हे शिकवलं जात नाही.">हा संवाद केवळ सौरभ आणि मृणाल यांचाच नाही. लाखो तरुणांच्या मनामध्ये शरीर, भावना, प्रेम ...Read More

## भाग ३ : प्रौढत्व, लैंगिक इच्छा आणि भावनिक गरजा – विज्ञान, मानसशास्त्र आणि सामाजिक वास्तव*"मनुष्याला केवळ प्रेमाचीच नाही, समजून घेतले जाण्याचीही भूक असते. शरीराला स्पर्शाची गरज असते, तर मनाला आपलेपणाची."*### एक सत्यकथेवर आधारित काल्पनिक प्रसंग> २८ वर्षीय अनिरुद्ध एका समुपदेशकांकडे आला होता. त्याचे लग्न ठरले होते. त्याने पहिलाच प्रश्न विचारला,> "डॉक्टर, माझ्यामध्ये काहीतरी चूक आहे का? माझ्या मित्रांना नेहमी लैंगिक इच्छेबद्दल बोलताना पाहतो. पण माझ्यासाठी प्रेम, भावनिक जवळीक आणि संवाद या गोष्टी अधिक महत्त्वाच्या आहेत. त्यामुळे मी सामान्य आहे की नाही, हाच प्रश्न मला पडतो."> डॉक्टर हसले आणि म्हणाले, "सर्वसामान्य (Normal) असण्याची एकच व्याख्या नसते. प्रत्येक व्यक्तीची भावनिक ...Read More

भाग ४ : हस्तमैथुन म्हणजे काय? – वैज्ञानिक सत्य, गैरसमज, मर्यादा आणि मानसशास्त्रीय पैलू*"कोणतीही नैसर्गिक भावना समजून घेणे महत्त्वाचे तिच्याबद्दल भीती किंवा अंधस्वीकार बाळगणे नव्हे."*### एक सत्यकथेवर आधारित काल्पनिक प्रसंग> ३० वर्षीय निलय लग्नाच्या दोन महिन्यांपूर्वी समुपदेशकांकडे आला होता.> "डॉक्टर, मला एक प्रश्न विचारायचा आहे, पण तो विचारायला मला खूप लाज वाटते. मी काही वर्षांपासून अधूनमधून हस्तमैथुन करतो. त्यामुळे माझ्या वैवाहिक जीवनावर परिणाम होईल का?"> डॉक्टरांनी विचारले, "तुमच्या आयुष्यावर त्याचा काही परिणाम होतो आहे का?"> तो म्हणाला, "नाही. माझ्या कामावर परिणाम होत नाही. मी त्याच्या आहारी गेलेलो नाही. मला फक्त भीती वाटते."> डॉक्टर हसले आणि म्हणाले, "तुम्हाला समस्येपेक्षा गैरसमजांचा ...Read More

# भाग ५ : अतिरेकी हस्तमैथुन (Compulsive Masturbation) –डोपामिन, व्यसन, मानसिक आरोग्य आणि त्यातून बाहेर पडण्याचे वैज्ञानिक मार्ग*"समस्या हस्तमैथुनामध्ये तर जेव्हा एखादी सवय आपल्यावर नियंत्रण मिळवू लागते, तेव्हा ती समस्या बनते."*### एक सत्यकथेवर आधारित काल्पनिक प्रसंग> ३२ वर्षीय रोहित समुपदेशकांच्या दवाखान्यामध्ये बसला होता. त्याचे लग्न होऊन तीन वर्षे झाली होती. तो उत्तम नोकरी करत होता, पण त्याच्या डोळ्यांमध्ये प्रचंड मानसिक थकवा दिसत होता.> डॉक्टरांनी विचारले, "तुमची सर्वात मोठी समस्या काय आहे?"> रोहित म्हणाला, "मला स्वतःचा तिरस्कार वाटतो. मी खूप वेळा प्रयत्न केला. उद्यापासून बंद करीन असे ठरवले. पण काही दिवसांनी पुन्हा त्याच सवयीकडे वळतो. आता मला माझ्यावरच विश्वास राहिलेला ...Read More

# भाग ६ : पोर्नोग्राफीचे मानसशास्त्र – मेंदू, अवास्तव अपेक्षा, वैवाहिक जीवनावरील परिणाम आणि त्यातून मुक्त होण्याचे मार्ग*"कल्पनांच्या जगात काही परिपूर्ण दिसते; पण वास्तवातील प्रेम अपूर्णतेला स्वीकारूनच परिपूर्ण बनते."*### एक सत्यकथेवर आधारित काल्पनिक प्रसंग> ३१ वर्षीय अथर्व आणि २८ वर्षीय सायली यांचे लग्न होऊन सहा महिने झाले होते.> समुपदेशकांनी सायलीला विचारले, "तुमची सर्वात मोठी तक्रार काय आहे?"> ती म्हणाली, "ते माझ्याशी बोलतात, पण जेव्हा आम्ही एकत्र असतो, तेव्हा मला असं वाटतं की ते माझ्यासोबत नसून त्यांच्या मनात कुठेतरी दुसऱ्याच जगात असतात."> अथर्व म्हणाला, "मला स्वतःलाच कधी समजलं नाही की माझ्या अपेक्षा वास्तवापासून इतक्या दूर कधी गेल्या.">### पोर्नोग्राफी म्हणजे वास्तव ...Read More

## भाग ७ : प्रेम, आकर्षण, भावनिक जवळीक, वैवाहिक सहजीवन आणि पहिल्या रात्रीबद्दलचे मानसशास्त्र*"यशस्वी वैवाहिक जीवनाची सुरुवात शरीराच्या स्पर्शापासून नाही; ती मनाच्या स्वीकारापासून होते."*### एक सत्यकथेवर आधारित काल्पनिक प्रसंग> २९ वर्षीय आर्यन आणि २६ वर्षीय अन्वी यांचे नुकतेच लग्न झाले होते. लग्नाच्या दुसऱ्याच दिवशी फोन येऊ लागले: "काय मग, सगळं व्यवस्थित ना?", "आता लवकरच गोड बातमी ऐकायला मिळाली पाहिजे."> आर्यनच्या मनात विचार सुरू होता, "मला पहिल्याच रात्री सर्व काही परिपूर्ण करता आलं पाहिजे." तर अन्वीच्या मनात विचार होता, "मला संकोच वाटला तर? मला वेळ हवा असेल तर?" समाजाच्या अपेक्षांनी त्यांच्या मनामध्ये चिंता निर्माण केली होती.>### पहिल्या रात्रीबद्दलचे सर्वात मोठे ...Read More

## भाग ८ : अवास्तव अपेक्षा, Compulsive Sexual Behaviour, वैवाहिक जीवनातील संवादाचा अभाव आणि नात्यांमध्ये निर्माण होणारा दुरावा*"नाती एका तुटत नाहीत; ती अनेकदा न बोललेल्या शब्दांनी, न समजलेल्या भावनांनी आणि न स्वीकारलेल्या वास्तवाने हळूहळू दूर जातात."*### एक सत्यकथेवर आधारित काल्पनिक प्रसंग> ३४ वर्षीय संकेत आणि ३० वर्षीय ईशा यांचे लग्न होऊन चार वर्षे झाली होती. सर्व आर्थिक स्थैर्य होते पण नात्यामध्ये एक अदृश्य भिंत होती.> समुपदेशकांनी विचारले, "शेवटचे तुम्ही दोघांनी एकमेकांशी मनापासून कधी बोललात?" ईशा म्हणाली, "आम्ही रोज बोलतो. ऑफिस, बिलं, घरकाम." संकेत म्हणाला, "मी तिच्यावर खूप प्रेम करतो. पण मला माझ्या समस्या तिला सांगायला भीती वाटते."> समुपदेशक म्हणाले, ...Read More

# भाग ९ : Premarital Counselling, वैवाहिक जीवनाचे पहिले वर्ष, सामाजिक दबाव आणि आनंदी सहजीवनाचे २१ सुवर्णनियम*"लग्न हा एका सोहळा असतो; पण सहजीवन हा आयुष्यभर चालणारा संवाद असतो."*### प्रस्तावनालग्नात खर्चाला महत्त्व दिले जाते पण दोन व्यक्ती मानसिकदृष्ट्या तयार आहेत का याकडे दुर्लक्ष होते.### Premarital Counselling म्हणजे काय?विवाहापूर्वी दोन व्यक्तींनी भावनिक, मानसिक, कौटुंबिक अपेक्षांबद्दल समजून घेण्यासाठी घेतलेले व्यावसायिक मार्गदर्शन. यात वैवाहिक अपेक्षा, संवाद, आर्थिक नियोजन, मानसिक आरोग्य यावर चर्चा होते.### वैवाहिक जीवनाचे पहिले वर्ष इतके महत्त्वाचे का असते?हे एकमेकांना समजून घेण्याचे वर्ष असते. दोन वेगळ्या संस्कारांचे आणि व्यक्तिमत्त्वांचे मिलन होत असते. मतभेद होणे हे अपयशाचे नव्हे, तर समजून घेण्याच्या प्रक्रियेचे ...Read More

# भाग १० : मन, शरीर आणि आत्म्याचे सहजीवन – भारतीय संस्कृती, विज्ञान, अध्यात्म, ब्रह्मचर्य, लैंगिकतेचे संतुलन आणि आनंदी ५१ जीवनसूत्र*"शरीराला स्पर्शाची गरज असते, मनाला प्रेमाची गरज असते आणि आत्म्याला शांततेची गरज असते. या तिन्हींचे संतुलन म्हणजेच आनंदी जीवन."*### प्रस्तावनामानवी जीवनात शारीरिक, मानसिक, भावनिक आणि आध्यात्मिक आरोग्याचे संतुलन अत्यंत महत्त्वाचे आहे.### ब्रह्मचर्य म्हणजे नेमके काय?ब्रह्मचर्य म्हणजे आयुष्यभर कोणत्याही प्रकारच्या लैंगिक भावना न येणे असा नाही. "स्वतःच्या विचारांवर, भावनांवर आणि वर्तनावर विवेकपूर्ण नियंत्रण ठेवून संतुलित जीवन जगणे, म्हणजे ब्रह्मचर्य." संयम आणि दडपणूक या दोन वेगळ्या गोष्टी आहेत.### विज्ञान काय सांगते?निरोगी मानसिक आरोग्य, भावनिक जवळीक आणि संतुलित जीवनशैली महत्त्वाची आहे. विज्ञान ...Read More