Chaturyanche kavach books and stories free download online pdf in Marathi

चातुर्याचे कवच आणि उन्मत्त ससाणा

 

चातुर्याचे कवच आणि उन्मत्त ससाणा

 

हिरव्यागार निसर्गाच्या कुशीत वसलेल्या एका शांत, रम्य गावात रामधन नावाचा एक अत्यंत साधा, प्रेमळ व संवेदनशील गृहस्थ राहत होता. त्याच्या हृदयात मुक्या जीवांविषयी अपार करुणा होती; विशेषतः कोंबडीच्या इवल्याशा, मऊसूत पिल्लांवर त्याचा जीव जडला होता. आपल्या तळहातावर ते पिवळेधमक, कोवळे पिल्लू घेऊन गावातून फेरफटका मारणे, हा त्याचा जणू नित्यक्रमच बनला होता. तळहातावर विसावलेले ते पिल्लू म्हणजे जणू कोवळ्या उन्हाचा एक थेंबच त्याच्या हाती उतरल्यासारखे वाटे. तो त्या पिल्लाला ‘तळहाताच्या फोडाप्रमाणे जपत’ असे.

 

परंतु नियतीच्या मनात काही वेगळेच होते. एके दिवशी निरभ्र आकाशातून काळोख्या वीजकड्यासारखा एक बलाढ्य, क्रूर ससाणा झेपावला आणि डोळ्यांचे पाते लवते न लवते तोच रामधनच्या तळहातावरील ते निरागस पिल्लू आपल्या तीक्ष्ण नखांमध्ये पकडून आभाळात दिसेनासा झाला. रामधन बिचारा हताश होऊन आपल्या रिकाम्या तळहाताकडे पाहत मन मसोसून राहिला.


शोकस्थानसहस्राणि भयस्थानशतानि च ।

दिवसे दिवसे मूढमाविशन्ति न पण्डितम् ॥

(संदर्भ : महाभारत / हितोपदेश)

अर्थ : दुःखाची हजारो कारणे आणि भीतीची शेकडो ठिकाणे केवळ अविचारी माणसालाच दिवसेंदिवस ग्रासून टाकतात; ज्ञानी व विचारी माणूस मात्र शोकात बुडून न जाता त्यातून मार्ग काढतो.

 

सुरुवातीला रामधन व्यथित झाला खरा, पण म्हणतात ना, ‘स्वभावाला औषध नसते’! पिल्लांविषयीचा त्याचा लळा इतका उत्कट होता की, त्याविना घराबाहेर पाऊल टाकणे त्याला अशक्य वाटू लागले. काही दिवसांनी त्याने पुन्हा एक नवे पिल्लू आपल्या तळहातावर घेतले आणि नेहमीप्रमाणे तो बाहेर पडला. दुर्दैवाने, चारच दिवसांनंतर तोच उन्मत्त ससाणा पुन्हा एकदा काळासारखा धावून आला आणि दुसऱ्या पिल्लालाही झडप घालून घेऊन गेला.

 

हा दुसरा आघात रामधनच्या काळजाला चिरून गेला. निष्पाप जीवांचा असा अंत पाहून त्याचे मन आक्रंदून उठले. पण या वेळी केवळ अश्रू ढाळून चालणार नव्हते; निर्दयी शक्तीचा सामना करण्यासाठी करुणेला चातुर्याची जोड देणे अपरिहार्य होते.


अश्रू पुसोनि डोळ्यांतले, जागविले त्याने भान,

नुसत्याच प्रेमाला हवी, युक्तीचीही सुजाण जाण;

बळापुढे न झुकता, बुद्धीचा धरिला हात,

संकटाच्या छाताडावर, केली सावध मात!

 

एका आठवड्याच्या शांत चिंतनानंतर रामधन पुन्हा एकदा आपल्या डाव्या तळहातावर एक पिल्लू घेऊन घराबाहेर पडला. वरकरणी तो पूर्वीसारखाच भोळाभाबडा आणि गाफील भासत होता; जणू शांत जलाशयाच्या पृष्ठभागाखाली एखादा तीक्ष्ण खडक दडलेला असावा! या वेळी त्याने आपल्या उजव्या हाताच्या तर्जनीला एक अत्यंत धारदार पाते घट्ट बांधून ठेवले होते. उन्हाच्या किरणात ते पाते एखाद्या चंदेरी कोरीसारखे चमकत होते.


अनागतविधाता च प्रत्युत्पन्नमतिस्तथा ।

द्वावेतौ सुखमेधेते यद्भविष्यो विनश्यति ॥

(संदर्भ : पंचतंत्र)

अर्थ : भविष्यातील संकटाचा आधीच अंदाज घेऊन उपाय योजणारा आणि ऐनवेळी समयसूचकता दाखवणारा—हे दोघेही सुखाने तरून जातात; परंतु केवळ नशिबावर हवाला ठेवून गाफील राहणारा मात्र नष्ट होतो.

 

रामधन गावाच्या वाटेवरून काही पावलेच पुढे गेला असेल, इतक्यात जमिनीवर एक काळीशार सावली झपाट्याने सरकताना त्याला दिसली. त्याने वर पाहिले, तर तोच गर्वोन्मत्त ससाणा पूर्वीच्या विजयाच्या धुंदीत, भक्ष्याच्या लोभाने आंधळा होऊन प्रचंड वेगाने त्याच्या तळहातावर झेपावत होता.

 

क्षणाचाही विलंब न लावता रामधनने आपला पिल्लू ठेवलेला डावा तळहात किंचित खाली झुकवला आणि पाते बांधलेली उजवी तर्जनी अचूक कोनात वर उचलली. प्रचंड वेगाने खाली येणाऱ्या ससाण्याचा वेग आवरणे अशक्य होते. त्या तीक्ष्ण पात्याने ससाण्याचे पोट क्षणार्धात चिरले आणि त्याची आतडी बाहेर लोंबू लागली.

 

ससाणा वेदनेने आणि लोभाने इतका भ्रमिष्ट झाला होता की, आपल्याच बाहेर आलेल्या आतड्यांना त्याने पिल्लाचे अवयव समजले आणि मोठ्या अधाशीपणाने आपल्या चोचीने ते जोरात ओढले! ‘अति तिथे माती’ या उक्तीप्रमाणे, क्षणापूर्वी आकाशावर राज्य करणारा तो गर्विष्ठ पक्षी डोळ्यांचे पाते लवताच स्वतःच्याच मूर्खपणामुळे तडफडत जमिनीवर कोसळला.


यस्य बुद्धिर्बलं तस्य निर्बुद्धेस्तु कुतो बलम् ।

पश्य सिंहो मदोन्मत्तः शशकेन निपातितः ॥

(संदर्भ : पंचतंत्र)

अर्थ : ज्याच्याकडे बुद्धी असते, त्याच्याकडेच खरे सामर्थ्य असते; बुद्धिहीन प्राण्याकडे बळ कोठून असणार? पाहा, मदाने धुंद झालेल्या महाकाय सिंहालाही एका लहानशा सशाने आपल्या चातुर्याने लोळवले!

 

त्या दिवशी रामधनच्या समयसूचकतेने आणि शांत चातुर्याने एका कोवळ्या जीवाला वाचवले, तर ससाण्याचा अविचार आणि अहंकारच त्याच्या विनाशाला कारणीभूत ठरला.


सहसा विदधीत न क्रियामविवेकः परमापदां पदम् ।

वृणते हि विमृश्यकारिणं गुणलुब्धाः स्वयमेव सम्पदाः ॥

(संदर्भ : किरातार्जुनीयम् / सुभाषितरत्नभाण्डागार)

अर्थ : कोणतेही कार्य घाईघाईने किंवा अविचाराने करू नये, कारण अविवेक हेच सर्व संकटांचे मूळ आहे; उलट जो विचारपूर्वक कार्य करतो, त्याच्या गुणांवर भाळून सर्व प्रकारचे यश व वैभव स्वतःहून त्याच्याकडे चालत येते.

 

सौम्यतेच्या आड दडलेली तीक्ष्ण बुद्धी जेव्हा क्रूर अहंकाराशी भिडते, तेव्हा आकाशाचा राजाही धुळीस मिळतो! वात्सल्य, सावधानता आणि चातुर्याची ही थरारक बोधकथा प्रत्येक वाचकाला विचार करायला भाग पाडेल.