🌳🍋 પ્રકરણ ૧૧૭: અક્ષય નવમીએ આંબળાના છાંયડે વનભોજન, આશા ભટ્ટનું ઔષધીય જ્ઞાન અને મદનલાલ-રાધિકાની વર્ષગાંઠનું મીઠું સમાધાન!
દૈનિક ચબરાકિયાં:
"આંબળાનો સ્વાદ શરૂઆતમાં ભલે તૂરો અને ખાટો લાગે સાહેબ, પણ ગળે ઉતર્યા પછી એ અમૃત જેવી મીઠાશ અને આરોગ્ય આપે છે! પતિ-પત્નીના વર્ષો જૂના સંબંધો પણ આંબળા જેવા જ હોય છે—ક્યારેક જૂની વાતોના તૂરા-ખાટા ઝઘડા થાય, પણ પ્રેમ અને પરિવારની હૂંફ ભળે ત્યારે જીવનની સંધ્યામાં એ જ સંબંધ અમૃત બનીને છલકાય છે!"
કારતક સુદ નોમ એટલે કે આંબળા નવમી (અક્ષય નવમી)!
આનંદનગર સોસાયટીના સેન્ટ્રલ ગાર્ડનના ઉત્તર ખૂણે આવેલા વિશાળ અને ઘટાદાર આંબળાના વૃક્ષ નીચે આજે વહેલી સવારથી જ અલૌકિક ચહલપહલ હતી. આજના આ સમગ્ર કાર્યક્રમનું આયોજન દ્વારકાના વિદ્વાન કેશવ ભટ્ટનાં ધર્મપત્ની આશા ભટ્ટ અને પર્યાવરણવિદ્ તેજસ્વી દેશમુખે સંભાળ્યું હતું.
સવારે આઠ વાગ્યે સોસાયટીના તમામ ૮૦ પરિવારો આંબળાના વૃક્ષ નીચે એકઠા થયા હતા. આશા ભટ્ટે વૃક્ષના થડ પાસે કંકુ, હળદર, અક્ષત, નાડાછડી અને માટીના દીવાઓથી પૂજાની થાળી સજાવી હતી.
આશા ભટ્ટે સૌને અક્ષય નવમી અને આંબળાના વૃક્ષનું શાસ્ત્રોક્ત તથા વૈજ્ઞાનિક મહત્વ સમજાવતાં કહ્યું:
"વડીલો અને વહાલા પરિવારજનો! અક્ષય નવમી એટલે જે પુણ્યનો ક્યારેય ક્ષય (નાશ) ન થાય તેવો પાવન દિવસ!
માન્યતા મુજબ આ દિવસે આંબળાના વૃક્ષમાં ભગવાન વિષ્ણુ અને મહાલક્ષ્મીનો સાક્ષાત વાસ હોય છે. આ વૃક્ષની પૂજા અને પ્રદક્ષિણા કરવાથી અક્ષય પુણ્યની પ્રાપ્તિ થાય છે.
આયુર્વેદમાં આંબળાને 'અમૃતફળ' અને 'ધાત્રી' કહેવાયું છે, કારણ કે તે માતાની જેમ શરીરનું રક્ષણ કરે છે. શિયાળાની શરૂઆતમાં આંબળાનું સેવન રોગપ્રતિકારક શક્તિ (Immunity) વધારે છે, આંખોનું તેજ અને પાચનશક્તિ સુધારે છે.
આજે આપણે માત્ર પૂજા નથી કરવાની, પણ આપણી સોસાયટીના ગાર્ડનમાં તુલસી, ગળો, અરડૂસી, કુંવારપાઠું અને આંબળા જેવી ઔષધીય વનસ્પતિઓના સંરક્ષણ નો સંકલ્પ લેવાનો છે!"
ત્યારબાદ આશા ભટ્ટ, ૭૫ વર્ષના વસંતી બા, ભાવના બા, જાગૃતિ પટેલ, અંજુ મહેતા, પૂજા શર્મા, રેણુ શર્મા અને નવી સભ્ય પ્રતીક્ષા શાહે આંબળાના વૃક્ષને સૂતરનો દોરો વીંટીને પ્રદક્ષિણા કરી.
પૂજા સંપન્ન થયા પછી, આંબળાના વિશાળ વૃક્ષની શીતળ છાયા નીચે શેતરંજીઓ પાથરીને પરંપરાગત 'પારિવારિક વનભોજન' શરૂ થયું.
શેફ મનપ્રીત સિંહ ગિલ અને વિક્રમ શર્માએ સાત્વિક અને સ્વાદિષ્ટ ભોજન તૈયાર કર્યું હતું—ગરમાગરમ બાજરીના રોટલા, રીંગણનો ઓળો, કઢી-ખીચડી, તાજા આંબળાનો મુરબ્બો અને ગોળ-ઘી!
૮૦ વર્ષના સિનિયર સિટિઝન વડા માણેક લાલ, રૂસ્તમ દારૂવાલા, સેક્રેટરી હિતેશ પટેલ, પ્રમુખ હર્ષિલ મહેતા, રોહન દેશમુખ અને દેવાંશ જોશી એક જ પંગતમાં બેસીને પ્રકૃતિના ખોળે ભોજનનો આનંદ માણી રહ્યા હતા.
રૂસ્તમ દારૂવાલાએ આંબળાનો મુરબ્બો ચાખતાં ખડખડાટ હસીને કહ્યું, "પરવરદિગાર! આશાબેન, આ આંબળાના ઝાડ નીચે બેસીને જમવાની જે મજા છે બાવા, એ કોઈ ફાઇવ-સ્ટાર રેસ્ટોરન્ટમાં પણ ન આવે! મનપ્રીતસિંહે તો કમાલ કરી નાખી!"
એક તરફ આખી સોસાયટી વનભોજનની મોજમાં હતી, ત્યાં જ બપોરના સમયે સી-બ્લોકના ફ્લેટ નંબર ૧૦૨ માં એક અણધાર્યો માહોલ સર્જાયો હતો.
આજે સરકારી અધિકારી રાજેશ શર્માના માતા-પિતા—મદન લાલ શર્મા અને રાધિકા શર્માના લગ્નની ૪૫મી વર્ષગાંઠ l હતી!
રાજેશ શર્મા, પત્ની પૂજા શર્મા અને તેમના બંને બાળક ક્રિશ અને કિયારા આજે સાંજે દાદા-દાદી માટે ક્લબ હાઉસમાં એક ભવ્ય સરપ્રાઈઝ પાર્ટીનું આયોજન કરી રહ્યા હતા. કિયારાએ દાદા-દાદીનું સુંદર પોટ્રેટ બનાવ્યું હતું અને ક્રિશે કેક ઓર્ડર કરી હતી.
પરંતુ બપોરે જૂના ફોટો આલ્બમ જોતાં-જોતાં મદન લાલ અને રાધિકા શર્મા વચ્ચે કોઈ ચાલીસ વર્ષ જૂની વાત નીકળી!
રાધિકા શર્માએ ફરિયાદના સૂરમાં કહ્યું, "તમને તો મારા પિયરના પ્રસંગો ક્યારેય યાદ જ નહોતા રહેતા! મારા ભાઈના લગ્નમાં પણ તમે છેલ્લી ઘડીએ આવ્યા હતા!"
મદન લાલ શર્મા પણ જૂની વાતે ગરમ થઈ ગયા, "અરે રાધિકા, એ વખતે મારી સરકારી નોકરીમાં ઓડિટ ચાલતું હતું, હું ક્યાં ફરવા ગયો હતો? તું આટલા વર્ષે પણ એ જૂની વાત પકડીને બેઠી છે!"
વાત વધતી ગઈ અને બંને વડીલો રિસાઈને અલગ-અલગ રૂમમાં બેસી ગયા. મદન લાલે જાહેર કરી દીધું કે મારે કોઈ વર્ષગાંઠ ઉજવવી નથી, અને રાધિકા બાએ પણ મોં ફેરવી લીધું!
આ જોઈને રાજેશ, પૂજા, ક્રિશ અને કિયારાના ચહેરા ઉતરી ગયા.
ક્રિશ અને કિયારા દોડીને નીચે સેન્ટ્રલ ગાર્ડનમાં ગયા અને સીધા માણેક લાલ, વસંતી બા, રૂસ્તમ દારૂવાલા અને કેશવ ભટ્ટજીને આખી વાત જણાવી!
રૂસ્તમ દારૂવાલાએ પોતાની વિન્ટેજ મૂંછો પર હાથ ફેરવતાં ખડખડાટ હસીને કહ્યું, "પરવરદિગાર! ૪૫ વર્ષ જૂના કપલમાં આવો મીઠો ઝઘડો ન થાય તો પ્રેમમાં મજા શું રહે બાવા? ચાલો માણેકકાકા, આપણે શર્મા નિવાસ પર ચડાઈ કરીએ!"
માણેક લાલ, વસંતી બા, રૂસ્તમજી અને કેશવ ભટ્ટ રાજેશ શર્માના ઘરે પહોંચ્યા.
વસંતી બા રાધિકા શર્મા પાસે ગયા અને હસીને કહ્યું, "અરે રાધિકા, ૪૫ વર્ષ સુધી જે માણસે તને ફૂલની જેમ સાચવી, તારા દરેક સુખ-દુઃખમાં પડછાયો બનીને ઊભો રહ્યો, એની એક જૂની ભૂલને આજે અક્ષય નવમીના પવિત્ર દિવસે માફ નહીં કરે? આંબળાના ઝાડ નીચે તો જૂના વેર પણ ભુલાઈ જાય છે!"
બીજા રૂમમાં માણેક લાલ અને રૂસ્તમજીએ મદન લાલને સમજાવ્યા, "મદનભાઈ, પત્ની જ્યારે જૂની વાત યાદ કરે ને, ત્યારે એ ફરિયાદ નથી કરતી હોતી, પણ તમારું ધ્યાન અને પ્રેમ માંગતી હોય છે! જાઓ, જઈને એમને એક ગુલાબનું ફૂલ આપી દો!"
ત્યાં જ ક્રિશ અને કિયારા હાથમાં સુંદર ગ્રીટિંગ કાર્ડ અને લાલ ગુલાબ લઈને આવ્યા. કિયારાએ દાદા-દાદીના હાથ એકબીજાના હાથમાં મૂકીને કહ્યું, "દાદા-દાદી, તમે ઝઘડો કરો છો તો અમને બિલકુલ નથી ગમતું. પ્લીઝ, અમારા માટે સ્માઈલ કરો ને!"
નાનકડી પૌત્રીની કાલીઘેલી વિનંતી અને વડીલોની સમજાવટથી મદન લાલ અને રાધિકા શર્માના ચહેરા પરનું રિસાવું પળવારમાં ઓગળી ગયું! મદન લાલે હસીને રાધિકા બાને ગુલાબ આપ્યું અને કહ્યું, "ચાલ રાધિકા, હવે જૂના ચોપડા બંધ! આજે આપણી ૪૫મી વર્ષગાંઠ છે!"
સાંજે સાત વાગ્યે ક્લબ હાઉસમાં ભવ્ય સરપ્રાઈઝ પાર્ટી યોજાઈ. આખી સોસાયટી—હિતેશ પટેલ, હર્ષિલ મહેતા, રોહન દેશમુખ, દેવાંશ જોશી, રાહુલ અગ્રવાલ, પ્રતીક શાહ અને તમામ બાળકો—તાળીઓના ગડગડાટ સાથે મદન લાલ અને રાધિકા શર્માને સ્ટેજ પર લઈ આવ્યા.
કિયારાએ બનાવેલું સુંદર ચિત્ર ભેટ અપાયું અને બંને વડીલોએ સાથે મળીને કેક કાપી. રાજેશ અને પૂજા શર્માએ માતા-પિતાના ચરણ સ્પર્શ કરીને આશીર્વાદ લીધા.
આશા ભટ્ટે આંબળાનો પ્રસાદ વહેંચતાં કહ્યું, "જુઓ, આંબળા નવમીનો ચમત્કાર! સવારે આંબળાના વૃક્ષની પૂજા કરી અને સાંજે શર્મા પરિવારના સંબંધોમાં ફરીથી અમૃત જેવી મીઠાશ આવી ગઈ!"
📝 માણેક લાલની ડાયરી (પ્રકરણનો અંત):
"અક્ષય નવમી એટલે જીવનના શુભ કર્મો અને પવિત્ર સંબંધોને અક્ષય (અમર) બનાવવાનો દિવસ! આજે આશા ભટ્ટજીના સુંદર આયોજન હેઠળ આંબળાના વૃક્ષ નીચે વનભોજન કરીને પ્રકૃતિ અને ઔષધીય વનસ્પતિઓ પ્રત્યે કૃતજ્ઞતા વ્યક્ત કરી, ત્યારે અંતરમાં અસીમ શાંતિ અનુભવાઈ. અને સાંજે જ્યારે મદનલાલ અને રાધિકા વચ્ચેનો ૪૫ વર્ષ જૂનો મીઠો ઝઘડો બાળકો અને વડીલોના સ્નેહથી સમાધાનમાં ફેરવાયો, ત્યારે સમજાયું કે દાંપત્ય જીવનની ખરી સુંદરતા એકબીજાની ભૂલોને માફ કરીને આગળ વધવામાં જ છે! જ્યાં પરિવારના વડીલો હસતા હોય અને બાળકો એમની ખુશી માટે દોડતા હોય, એ જ ઘર સાક્ષાત વૈકુંઠ છે. આનંદનગરના દરેક દંપતીનો પ્રેમ આંબળાના વૃક્ષની જેમ સદાય લીલોછમ અને અક્ષય રહે, એ જ પ્રભુ ચરણોમાં પ્રાર્થના!"