અમે જેમ-જેમ ગુફામાં ઊંડે ઉતરતા ગયા, તેમ-તેમ પેલી ભેજવાળી હવા ગાયબ થતી ગઈ. ગુફાની પથરાળ દીવાલો પર પેલો પીળો પ્રકાશ કંપતો હતો. આખી ટનલમાં હવે માત્ર અમારા પગલાંનો અવાજ જ ગુંજતો હતો.
ટનલના છેડે પહોંચતા જ સામે પેલી કાચી ઈંટોની અવાવરું દીવાલ દેખાઈ. પણ આ વખતે દ્રશ્ય અલગ હતું. સદીઓ વીતી જવાને કારણે અને કદાચ હમણાં જ સર્જાયેલી એ અકુદરતી હલચલને લીધે, દીવાલનો એક ભાગ જર્જરિત થઈને તૂટી પડ્યો હતો. એ તૂટેલા પોલાણની અંદરથી જ પેલો દિવ્ય પ્રકાશ વહી રહ્યો હતો.
મેં ધ્રૂજતી આંગળીઓ સાથે ટોર્ચ અંદર ફેરવી. ઓરડાની મધ્યમાં ધૂળ અને કાટમાળ વચ્ચે સેંકડો વર્ષ જૂનું એક હાડપિંજર બેઠેલી અવસ્થામાં પડ્યું હતું. તેના શરીર પર સોનેરી અને રેશમી વસ્ત્રોના કેટલાક કૂચા લટકી રહ્યા હતા અને ગળામાં ઝાંખો પડી ગયેલો સોનાનો કિંમતી હાર હતો. આ સુહાના બેગમના અંતિમ અવશેષો હતા.
પણ સૌથી વધુ આશ્ચર્ય પમાડે તેવી બાબત એ હતી કે એમના બંને હાડપિંજર જેવા હાથોએ છાતી સરસી તાંબાની એક નાની પેટી અત્યંત મજબૂતાઈથી પકડી રાખી હતી. જાણે એમના મોતના આખરી શ્વાસે પણ એ આ પેટીને પોતાનાથી અલગ થવા દેવા નહોતા માંગતા.
"શંભુ કાકા... જુઓ, આ પેટીમાં જ કંઈક છુપાયેલું છે!" મેં દીવાલની તિરાડમાંથી અંદર જઈને કહ્યું.
અમે અત્યંત આદરપૂર્વક એ હાડપિંજરના હાથોમાંથી તાંબાની પેટી લીધી. પેટી
પર લાગેલો વર્ષો જૂનો કાટ એટલો વધી ગયો હતો કે શંભુ કાકાએ પાવડાની અણી સહેજ અડાડી ત્યાં જ એનું તાળું તૂટી પડ્યું.
મેં પેટી ખોલી. અંદર ધૂળ ખાઈ ગયેલા રેશમી કાપડમાં વીંટળાયેલી બે વસ્તુઓ હતી:
૧. એક કિંમતી સોનાની રાજમુદ્રા (Royal Seal): જેના પર આનંદપુરના મહારાજાનું નામ કોતરેલું હતું, જે સાબિત કરતું હતું કે સુહાના બેગમ આખા રાજ્યની સૌથી માનનીય પટરાણી હતા.
૨. ચામડાના ટુકડા પર લખાયેલો એક ગુપ્ત પત્ર: એ પત્ર બીજી કોઈ નહીં, પણ પેલી ત્રણ ઈર્ષ્યાળુ રાણીઓમાંથી સૌથી મુખ્ય રાણીએ પોતાની લાઈફની છેલ્લી ક્ષણોમાં પસ્તાવા રૂપે લખ્યો હતો. એમાં સાફ શબ્દોમાં કબૂલાત હતી કે:
"અમે સુહાના બેગમના રજવાડા પરના પ્રભાવ અને રાજાના એમના તરફના અતૂટ પ્રેમથી અંજાઈ ગયા હતા. અમારી ઈર્ષ્યાએ અમને અંધ બનાવી દીધા. અમે જ સૈનિકોને લાંચ આપીને સુહાના બેગમને ભોંયરામાં કેદ કર્યા હતા અને રાજાને ખોટું કહ્યું હતું કે તે ભાગી ગયા છે. અમે આ મોટું પાપ કર્યું છે, જેની સજા અમારું આખું રાજ્ય ભોગવી રહ્યું છે."
"આ... આ જ તો એ સત્ય છે જે સદીઓથી મુક્તિ ઝંખતું હતું!" મારા આંસુ વહી પડ્યા.
મેં જેવો એ પત્ર અને રાજમુદ્રા મારી છાતી સરસા ચાંપ્યા, આખી ગુફા એક અલૌકિક પીળા પ્રકાશથી ઝળહળી ઉઠી. અમારી નજર સામે, હવામાં વહેતો એ તેજસ્વી પ્રકાશ એક ધુમ્મસ જેવી સુંદર સ્ત્રીની આકૃતિમાં ફેરવાઈ ગયો. તે ખુદ સુહાના બેગમ હતા!
તેમનો ચહેરો હવે કોઈ ડરામણો કે ક્રોધિત નહોતો, પણ એમનામાં એક દિવ્ય શાંતિ અને અસીમ સૌંદર્ય હતા. તેમણે મારી તરફ જોયું, હળવું અને મીઠું સ્મિત આપ્યું
બીજી જ ક્ષણે, એ આકૃતિ ધીમે-ધીમે હવામાં ઓગળી ગઈ. એ સાથે જ ગુફાની દીવાલો પરથી વર્ષોની ગૂંગળામણ, લોહીની સડેલી વાસ અને પેલો ભારે અંધકાર પળવારમાં ગાયબ થઈ ગયા. વાતાવરણમાં એક અનોખી સુગંધ અને હળવાશ પ્રસરી ગઈ.
ત્રણ મહિના પછી...
અમે એ તાંબાની પેટી, જૂનો પત્ર અને રાજમુદ્રા પુરાતત્વ વિભાગ અને મીડિયા સમક્ષ રજૂ કર્યા. આનંદપુરના ઇતિહાસકારોએ સત્તાવાર રીતે સ્વીકાર્યું કે ઇતિહાસે સુહાના બેગમ સાથે અન્યાય કર્યો હતો અને તે સાવ નિર્દોષ હતા.
આજે સોનેરી સવારના તડકામાં વિરાજ પેલેસ સાવ નવો જ લાગતો હતો. જે મહેલ ક્યારેય ભૂતિયા ગણાતો હતો, ત્યાં હવે સરકારે એક સુંદર મ્યુઝિયમ બનાવવાની જાહેરાત કરી હતી.
હું, શંભુ કાકા, તન્વી અને અજય એ જ ઘટાદાર કામિની વૃક્ષ નીચે ઊભા હતા. તન્વી હવે સાવ સાજી, સુંદર અને ખુશખુશાલ લાગતી હતી.
"પ્રિયા, જો તેં એ રાતે હિંમત ન બતાવી હોત, તો હું ક્યારેય આ અંધકારમાંથી બહાર ન આવી શકી હોત," તન્વીએ મારો હાથ પકડીને સજળ આંખે કહ્યું.
"મેં તો માત્ર નિમિત્ત બનીને સત્ય શોધ્યું, તન્વી. બાકી આ તો એક અધૂરી વાર્તાનો ન્યાય અને સુખદ અંત હતો," મેં હસીને આકાશ તરફ જોતા કહ્યું.
ત્યાં જ પવનની એક મીઠી લહેરખી આવી અને કામિની વૃક્ષ પરથી એક સુંદર, સુગંધિત ફૂલ ખરીને મારી હથેળીમાં પડ્યું, જાણે સુહાના બેગમ આકાશમાંથી અમારા પર આશીર્વાદ વરસાવી રહ્યા હતા કે—હવે આ મહેલમાં ક્યારેય કોઈ ઉદાસ નહીં રહે.
