📺 પ્રકરણ ૨૦: 'ગાર્બેજ પોલીસ', ખાતરનો પ્રયોગ અને વાયરલ આનંદનગર!
દૈનિક ચબરાકિયાં:
"જ્યારે મોટા લોકો પોતા અહમ અને વિવાદોમાં અટવાય છે, ત્યારે ઘરના બાળકો અને અનુભવી વડીલો જ સાચો અને મીઠો રસ્તો બતાવે છે. એકતા, પ્રેમ અને સમજદારી આગળ ગમે તેવો મોટો વિવાદ પણ ક્ષણભરમાં ઓગળી જતો હોય છે!"
સોસાયટીના કમ્પાઉન્ડમાં કચરા અને નિયમો બાબતે વધતો વિવાદ જોઈને આનંદનગરના સિનિયર સિટિઝન ગ્રુપના વડા માણેક લાલ, રૂસ્તમ દારૂવાલા અને મનોહર જોશી એ નક્કી કર્યું કે હવે આ બાબતને શાંત પાડવી જ પડશે.
માણેક લાલે લાકડી ટેકવતાં કહ્યું, "હિતેશ, તું ચિંતા ન કર. ભાષણો આપવાથી કે કડક નિયમો લાદવાથી લોકોની ટેવ નહીં બદલાય, પણ આપણે એમને પ્રેમથી કચરાના વર્ગીકરણનું સાચું પર્યાવરણીય મહત્ત્વ સમજાવવું પડશે."
બીજા જ દિવસથી આ વડીલોની ત્રિપુટીએ સોસાયટીના A, B અને C દરેક બ્લોકના ઘરે-ઘરે જઈને 'શાંત જાગૃતિ અભિયાન' શરૂ કર્યું. માણેક લાલ મહિલાઓને બારીકાઈથી સમજાવતા કે શા માટે ભીનો કચરો પ્લાસ્ટિક ભેગો થાય તો દુર્ગંધ મારે છે અને શાકભાજીનો એઠવાડ અલગ રાખવાથી એ માંથી ઉત્તમ ખાતર બની શકે છે. વડીલોના પ્રેમાળ આગ્રહ આગળ રહીશોનો વિરોધ પણ ધીમે-ધીમે શાંત પડવા લાગ્યો.
પણ ખરી ધમાલ તો ત્યારે શરૂ થઈ જ્યારે 'આનંદ ગૅંગ'ના બાળકો—આર્શવ, અનાયા, રુદ્ર અને તેમની આખી ટોળી મિશનમાં કૂદી પડી!
આર્શવે સોસાયટીના ગાર્ડનમાં બાળકોની ઈમરજન્સી મીટિંગ બોલાવીને એક અનોખો આઈડિયા રજૂ કર્યો: "ગાર્બેજ પોલીસ"!
બાળકોએ ગળામાં લીલા રંગના આઈડી કાર્ડ લટકાવ્યા, હાથમાં લાલ-પીળી સીટીઓ લીધી અને સોસાયટીના કમ્પાઉન્ડમાં સવાર-સાંજ પેટ્રોલિંગ શરૂ કરી દીધું! આર્શવ અને અનાયાની આ નાની ટુકડી સોસાયટીની સીડીઓ, ગાર્ડન અને પાર્કિંગ એરિયામાં નજર રાખતી.
જેવો જ કોઈ સભ્ય ગેલેરીમાંથી કે કમ્પાઉન્ડમાં ક્યાંય ચાનો કપ, ચિપ્સનું રેપર કે પ્લાસ્ટિક ફેંકતો, તુરંત જ ચારે બાજુથી બાળકો ત્રાસી નજર કરીને જોરથી સીટી વગાડતા દોડી આવતા!
"કાકા! તમે ગાર્ડનમાં વેફરનું પેકેટ ફેંક્યું? પકડાઈ ગયા! પકડાઈ ગયા!" બાળકો સીટી વગાડીને બૂમો પાડતા.
સામેના વ્યક્તિ શરમાઈ જતા, "અરે બાપ રે! આ 'ગાર્બેજ પોલીસ' તો ક્યાંથી આવી ગઈ! સારું બાપા, આ પેકેટ હું ડસ્ટબિનમાં જ નાખી દઉં છું, પણ સીટી વગાડવાનું બંધ કરો!" બાળકોના આ નટખટ અને ક્યૂટ ડરથી મોટાઓ પણ શરમાઈને નિયમો પાળવા લાગ્યા અને સોસાયટી એકદમ ચકાચક થવા લાગી.
બીજી તરફ, સેક્રેટરી હિતેશ પટેલ અને ટેકનિકલ માઇન્ડ ધરાવતા વકીલ ઇમરાન ખાને એક અદભુત પ્રયોગ કર્યો. એમણે સોસાયટીના પાછળના નકામા ગાર્ડન એરિયામાં એક મોટો Compost Pit (ઓર્ગેનિક ખાતરનો ખાડો) તૈયાર કરાવ્યો. સોસાયટીમાંથી કેસાજી દ્વારા ભેગો થતો તમામ 'લીલો કચરો' (શાકભાજી, ચાની પત્તી, વાસી ખોરાક) આ ખાડામાં નાખવામાં આવતો. તેમાં થોડું છાણ અને સુકા પાંદડા ઉમેરીને વૈજ્ઞાનિક પદ્ધતિથી કુદરતી દેશી ખાતર બનવાનું શરૂ થઈ ગયું.
અને પછી આવ્યો એ દિવસ, જે આનંદનગરના ઇતિહાસમાં સુવર્ણ અક્ષરે લખાઈ ગયો!
ઓગસ્ટના બીજા અઠવાડિયાની એક સવારે મ્યુનિસિપલ કોર્પોરેશન ની ખાસ સરપ્રાઈઝ ચેકિંગ ટીમ અને ઝોનલ ઓફિસર કોઈ પણ પૂર્વ સૂચના વગર આનંદનગર સોસાયટીના ગેટમાં દાખલ થયા. તેઓ સોસાયટીની સ્વચ્છતા ચકાસવા આવ્યા હતા.
અધિકારીઓ સોસાયટીનું મોડેલ જોઈને દંગ રહી ગયા!
સોસાયટીમાં કચરાનું ૧૦૦% વિભાજન થતું હતું.
પાછળના ગાર્ડનમાં ઓર્ગેનિક ખાતરનો પ્રોજેક્ટ સફળતાપૂર્વક ચાલતો હતો.
બાળકોની 'ગાર્બેજ પોલીસ' શિસ્તબદ્ધ રીતે પેટ્રોલિંગ કરી રહી હતી.
મ્યુનિસિપલ કમિશનરે ખુશ થઈને સ્થળ પર જ જાહેરાત કરી, "આખા અમદાવાદમાં આનંદનગર સોસાયટી ખરા અર્થમાં ઝીરો-વેસ્ટ અને સૌથી સ્વચ્છ સોસાયટી છે!"
એમણે હિતેશ પટેલ, માણેક લાલ અને કચરા વાહક કેસાજીને મંચ પર બોલાવીને ₹૫૧,૦૦૦ નો ચેક અને ઝળહળતી ટ્રોફી એનાયત કરી!
સાથે આવેલી 'બી ટીવી' અને 'અમદાવાદ ન્યૂઝ'ની ટીમ દ્વારા સોસાયટીનો ખાસ ઈન્ટરવ્યુ લેવામાં આવ્યો. રિપોર્ટરે કેસાજી, 'ગાર્બેજ પોલીસ'ના બાળકો અને મહિલાઓનો ખાસ શૂટિંગ કરતો વિડિયો બનાવ્યો.
સાંજ સુધીમાં તો "આનંદનગરનું સ્વચ્છતા મોડેલ" સોશિયલ મીડિયા પર અને ટીવી ન્યૂઝ ચેનલોમાં વાયરલ થઈ ગયું! દેશભરમાં આનંદનગર સોસાયટીના તારીફોના પુલ બાંધવામાં આવી રહ્યા હતા. ગઈકાલે જે સભ્યો કચરા બાબતે હિતેશ પટેલ સાથે ઝઘડતા હતા, તેઓ આજે ગર્વથી પોતાના સગા-સબંધી ફોન કરીને કહી રહ્યા હતા, "ટીવી ચાલુ કરો! ન્યૂઝમાં અમારી આનંદનગર સોસાયટી બતાવે છે!"
📝 માણેક લાલની ડાયરી (પ્રકરણનો અંત):
"સફાઈ એ માત્ર હાથમાં સાવરણી પકડવાની કે કમ્પાઉન્ડ વાળવાની સાધારણ ક્રિયા નથી, એ આપણી વિચારવાની શૈલી છે! આનંદનગરમાં જ્યારે કચરાનું વિભાજન થયું, ત્યારે માત્ર ગંદકી દૂર નથી થઈ, લોકોના મનમાં રહેલા મતભેદો અને અહમનું પણ શુદ્ધિકરણ થઈ ગયું. નાનો એવો સારો સુધાર જો આખી સોસાયટી ભેગી મળીને કરે, તો એ આખા શહેર માટે પ્રેરણાનું ઉત્તમ ઉદાહરણ બની જાય છે. આજે ટીવી સ્ક્રીન પર આનંદનગરનું નામ ચમકતું જોઈને મારું દિલ ગદગદ થઈ ગયું. સ્વચ્છ ભારતનો સાચો અર્થ આ જ છે!"
