ભાગ ૧ — પહેલો પગાર, પહેલું રોકાણ
સવારના સાત વાગ્યા હતા.
અમદાવાદની એક નાની સોસાયટીમાં રમેશભાઈ પોતાના ઘરની બાલ્કનીમાં ઊભા રહીને ચા પી રહ્યા હતા. સામેના રસ્તા પર લોકો પોતપોતાના કામ માટે દોડી રહ્યા હતા. કોઈ ઓફિસે જતું હતું, કોઈ બાળકોને સ્કૂલે મૂકવા નીકળ્યું હતું, તો કોઈ શાકભાજીની લારી પાસે ઊભું હતું.
રમેશભાઈની ઉંમર ત્યારે માત્ર બાવીસ વર્ષની હતી.
હમણાં જ તેમને નોકરી લાગી હતી.
પગાર હતો — ₹૩,૫૦૦.
આજના સમયની સરખામણીમાં કદાચ નાનો લાગે, પરંતુ એ દિવસોમાં રમેશ માટે એ રકમ ખૂબ મોટી હતી.
એ દિવસે ઓફિસમાંથી પગાર મળ્યો ત્યારે આખી સાંજ તેઓ એ નોટો વારંવાર ગણતા રહ્યા.
ઘરે પહોંચ્યા ત્યારે તેમની માતા રસોડામાં રોટલી વણી રહી હતી.
“મા…”
“હા બેટા?”
“આજે પગાર મળ્યો.”
માતાના ચહેરા પર ગર્વ આવી ગયું.
“કેટલો?”
“ત્રણ હજાર પાંચસો.”
માતાએ હાથ લૂછીને દીકરાના માથા પર હાથ મૂક્યો.
“ભગવાન તને ખૂબ આગળ વધારે.”
રમેશ હસ્યો.
એ રાત્રે ઘરમાં પહેલીવાર રમેશે પોતાના પગારથી મીઠાઈ લાવી હતી.
માતા માટે સાડી ખરીદવાની પણ તેની ઈચ્છા હતી.
પણ જ્યારે તે બજારમાં ગયો ત્યારે દુકાનદાર બોલ્યો,
“સાહેબ, આ સાડી ₹૧,૨૦૦ની છે.”
રમેશ થોડો અટકી ગયો.
તેના મનમાં તરત હિસાબ શરૂ થઈ ગયો.
₹૩,૫૦૦ પગાર.
ઘરનો ખર્ચ.
બસનું ભાડું.
ખાવાનું.
માતાની દવા.
અને જો સાડી લઈ લેશે તો મહિનાના અંતે શું?
તે સાડી જોયા વગર જ પાછો ફરી ગયો.
ઘરે આવીને માતાએ પૂછ્યું,
“બેટા, સાડી લીધી?”
રમેશે સ્મિત કરીને કહ્યું,
“આ વખતે નહીં મા… આવતા મહિને ચોક્કસ.”
માતાએ કંઈ કહ્યું નહીં.
એ જ રાત્રે રમેશે એક નાની ડાયરી કાઢી.
પહેલા પાના પર લખ્યું:
આવક — ₹૩,૫૦૦
પછી નીચે લખ્યું:
ખર્ચ — ₹૨,૫૦૦
અને છેલ્લે:
બચત — ₹૧,૦૦૦
રમેશે એ ₹૧,૦૦૦ને અલગ લિફાફામાં મૂક્યા.
લિફાફા ઉપર લખ્યું—
“ભવિષ્ય.”
એ દિવસથી રમેશની જિંદગી બદલાઈ ગઈ.
દર મહિને પગાર મળતો.
થોડો ઘરખર્ચ.
થોડો પોતાની જરૂરિયાત માટે.
અને બાકી બચત.
ધીમે ધીમે એ લિફાફો મોટો થતો ગયો.
પછી લિફાફાની જગ્યાએ બેંક એકાઉન્ટ આવ્યું.
પછી FD.
પછી PPF.
પછી LIC.
પછી શેરબજાર.
રમેશને એક વાતમાં ખૂબ વિશ્વાસ હતો—
“આજે બચાવીશું તો કાલે સુખી રહીશું.”
થોડા વર્ષો પછી રમેશના લગ્ન મીના સાથે થયા.
મીના ખૂબ સરળ સ્વભાવની હતી.
તેને મોટાં સપનાં નહોતાં.
તેને બસ એટલું જ જોઈતું હતું કે પતિ સાથે ક્યારેક બહાર જવું, વરસાદમાં ચા પીવી, તહેવારે નવી સાડી પહેરવી અને રવિવારે પરિવાર સાથે સમય પસાર કરવો.
પણ રમેશ માટે દરેક ખુશી પહેલાં એક પ્રશ્ન આવતો—
“આ માટે કેટલો ખર્ચ થશે?”
એક રવિવારે મીનાએ કહ્યું,
“રમેશ, આજે ફિલ્મ જોવા જઈએ?”
“કેટલાનો ખર્ચ થશે?”
મીના હસી.
“બે ટિકિટના કેટલા જ હશે?”
“ટિકિટ પછી નાસ્તો, આવવા-જવાનું… ₹૫૦૦ તો થઈ જ જશે.”
મીના થોડી ચૂપ રહી.
“તો?”
રમેશે કહ્યું,
“આ મહિને SIP વધારવી છે. આવતા મહિને જઈશું.”
મીનાએ માથું હલાવ્યું.
“બરાબર.”
એ **“બરાબર”**માં કોઈ ઝઘડો નહોતો.
પણ એક નાનકડી નિરાશા હતી.
સમય પસાર થયો.
રમેશ અને મીનાને દીકરો થયો.
નામ રાખ્યું — રાહુલ.
રાહુલના જન્મ પછી રમેશ વધુ સાવધાન બની ગયા.
હવે તેમની ડાયરીમાં નવી કોલમ ઉમેરાઈ:
રાહુલનું ભવિષ્ય.
સ્કૂલ ફી માટે અલગ બચત.
કોલેજ માટે અલગ બચત.
લગ્ન માટે અલગ બચત.
રાહુલ જ્યારે પાંચ વર્ષનો થયો ત્યારે એક દિવસ બોલ્યો,
“પપ્પા, મને સાયકલ જોઈએ.”
રમેશે સાયકલ જોઈ.
₹૨,૫૦૦.
તેમણે કહ્યું,
“બેટા, અત્યારે નહીં.”
“કેમ?”
“પૈસા બચાવવાના છે.”
“પણ મને સાયકલ બહુ જોઈએ છે.”
“તને મોટી સાયકલ પછી અપાવીશ.”
રાહુલની આંખો નીચે થઈ ગઈ.
“ક્યારે?”
રમેશે હસીને કહ્યું,
“જ્યારે તું મોટો થઈશ.”
રાહુલને એ જવાબ સમજાયો નહીં.
પણ રમેશને લાગ્યું કે તે સારો પિતા બની રહ્યો છે.
વર્ષો સુધી આવું જ ચાલ્યું.
રાહુલને કંઈ જોઈએ—
“પછી.”
મીનાને કંઈ જોઈએ—
“પછી.”
રમેશ પોતે કંઈ કરવા માંગે—
“પછી.”
કારણ કે તેમની પાસે એક સુંદર વાક્ય હતું:
“હમણાં મહેનત, પછી આરામ.”
અને “પછી” ધીમે ધીમે તેમની જિંદગીનું સૌથી મહત્વનું શબ્દ બની ગયું.
રાહુલ દસ વર્ષનો થયો.
એક સાંજે સ્કૂલમાંથી આવીને તેણે કહ્યું,
“પપ્પા, અમારા બધા મિત્રો વેકેશનમાં મુંબઈ ગયા છે.”
“સારું.”
“આપણે ક્યારે જઈશું?”
રમેશે અખબારમાંથી નજર ઉઠાવી.
“આ વર્ષે નહીં બેટા.”
“તો આવતા વર્ષે?”
“હા, આવતા વર્ષે.”
રાહુલ ખુશ થઈ ગયો.
“પક્કા?”
“પક્કા.”
રાહુલ દોડતો મમ્મી પાસે ગયો.
“મમ્મી! આપણે આવતા વર્ષે મુંબઈ જઈશું!”
મીનાએ રમેશ તરફ જોયું.
રમેશે સ્મિત કર્યું.
પણ તેના મનમાં ફરી હિસાબ શરૂ થઈ ગયો.
મુંબઈ — ટ્રેન — હોટેલ — ખાવાનું — ફરવાનું.
તેણે મનમાં નક્કી કર્યું—
“આવતા વર્ષથી અલગથી પ્રવાસ માટે પણ બચત કરીશ.”
પણ આવતા વર્ષે મુંબઈ ન થયું.
એ વર્ષે ઘરની છતનું કામ નીકળ્યું.
પછી મીનાની દવા.
પછી રાહુલની સ્કૂલની ફી.
પછી રમેશની નોકરીમાં મુશ્કેલી.
અને મુંબઈ ફરી એક વાર…
“પછી.”
બની ગયું.
એક રાત્રે મીના ઊંઘી ગઈ હતી.
રાહુલ પણ સૂઈ ગયો હતો.
રમેશ એકલા બેસીને પોતાની ડાયરીમાં હિસાબ કરી રહ્યા હતા.
આ વખતે તેમણે જોયું—
તેમની કુલ બચત પહેલા કરતાં ઘણી વધી ગઈ હતી.
તેમણે સંતોષથી સ્મિત કર્યું.
પોતાને જ કહ્યું,
“હવે મારું પરિવાર સુરક્ષિત છે.”
તેમણે ડાયરી બંધ કરી.
પણ બાજુના રૂમમાં પડેલા રાહુલના સ્કૂલ બેગમાંથી એક કાગળ જમીન પર પડ્યો.
રમેશે ઉઠાવ્યો.
સ્કૂલમાં બાળકોને પ્રશ્ન પૂછવામાં આવ્યો હતો:
“તમને સૌથી વધુ ખુશી ક્યારે મળે છે?”
રાહુલે લખ્યું હતું:
“જ્યારે પપ્પા મારી સાથે રમે છે.”
રમેશ થોડા સમય સુધી એ કાગળને જોતો રહ્યો.
પછી કાગળ ધીમેથી ડાયરીમાં મૂકી દીધો.
તેમને ખબર નહોતી કે આ નાનકડું વાક્ય એક દિવસ તેમની આખી જિંદગીનો હિસાબ બદલી નાખશે.
કારણ કે રમેશ પૈસાનું રોકાણ શીખી ગયા હતા…
પણ હજુ સુધી તેમણે શીખ્યું નહોતું કે—
સમયનું પણ રોકાણ કરવું પડે છે.
અને સમય…
એક વાર નીકળી જાય પછી ફરી પાછો મળતો નથી.
