પ્રકરણ ૧: વરસાદી સાંજ અને તૂટેલી છત્રી
અમદાવાદમાં જુલાઈ મહિનાનો એ આખો અઠવાડિયું સતત ઝરમર વરસાદ વરસી રહ્યો હતો. આકાશ પર રાખોડી વાદળોની ચાદર પથરાયેલી હતી અને સાબરમતી રિવરફ્રન્ટ પર ઠંડી હવાની લહેરખીઓ વહી રહી હતી.
કબીર પોતાની આર્કિટેક્ચર ઓફિસમાંથી નીકળીને રિવરફ્રન્ટ તરફ ચાલતો આવ્યો હતો. ૨૬ વર્ષનો કબીર હંમેશા પોતાના સ્કેચબુક, બિલ્ડિંગ ડિઝાઇન અને કમ્પ્યુટર સ્ક્રીનમાં જ ગૂંચવાયેલો રહેતો. જીવનમાં નિયમિતતા સિવાય કોઈ ખાસ રોમાંચ નહોતો. ઓફિસનું કામ પતાવીને થોડો સમય નદીના કિનારે શાંતિથી બેસવું એ એનો રોજિંદો નિયમ હતો.
આજે વરસાદ અચાનક વધી ગયો. મોટા-મોટા ટીપાં રસ્તા પર પછડાવા લાગ્યા. કબીરે પોતાની બેગમાંથી કાળી છત્રી કાઢીને ખોલવાનો પ્રયત્ન કર્યો, પણ પવનના એક જોરદાર ઝોંકા સાથે છત્રીની એક સળી તૂટી ગઈ અને છત્રી ઊંધી વળી ગઈ.
"અરે યાર, આજે જ આ થવાનું હતું!" કબીરે અકળાઈને પોતાની જાત સાથે બબડાટ કર્યો.
તે પોતાની બેગને વરસાદથી બચાવવા માટે ઝડપથી નજીકના બસ સ્ટોપ શેલ્ટર તરફ દોડ્યો. ત્યાં પહોંચીને એણે જોયું કે શેડ નીચે પહેલેથી જ એક છોકરી ઊભી હતી.
પીળા રંગનો કુર્તો, ભીની થયેલી લટો ચહેરા પર ચોંટેલી અને હાથમાં એક જૂની પુસ્તક સાચવીને ઊભેલી એ છોકરી આંખો બંધ કરીને વરસાદની સુગંધ માણી રહી હતી. એના ચહેરા પર એક એવી શાંતિ હતી જે કબીરે ક્યારેય કોઈના ચહેરા પર જોઈ નહોતી.
કબીર શેલ્ટરના ખૂણામાં જઈને ઊભો રહ્યો અને પોતાની ભીની સ્કેચબુક ચેક કરવા લાગ્યો. સદનસીબે અંદર પાણી નહોતું ગયું.
અચાનક પેલી છોકરીનો અવાજ આવ્યો, "જો છત્રી તમારી સાથે દગો કરે, તો વરસાદ સામે લડવા કરતાં પલળી જવું વધારે સારું પડે છે."
કબીરે ચમકીને જોયું. એ છોકરી એની સામે જોઈને હસી રહી હતી. એના હાસ્યમાં એક અજબ પ્રકારની નિર્દોષતા હતી.
"હા, પણ મારી સ્કેચબુક પલળી જાય તો મારા બોસ મારી સાથે જે કરશે એ વરસાદ કરતાં વધુ ભયાનક હશે," કબીરે હળવાશથી સ્મિત આપીને જવાબ આપ્યો.
છોકરી ખડખડાટ હસી પડી. "હું અનન્યા. અહીં નેશનલ ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઓફ ડિઝાઇનમાં ટેક્સટાઇલ ડિઝાઇનિંગના છેલ્લા વર્ષમાં છું."
"હું કબીર. એક થાકેલો આર્કિટેક્ટ," કબીરે હાથ આગળ લંબાવ્યો. બંનેના ભીના હાથ એકબીજાને સ્પર્શ્યા ત્યારે કબીરને એક અજાણ્યો પણ મીઠો ધ્રુજારો અનુભવાયો.
વરસાદ બંધ થવાનું નામ નહોતો લેતો, પણ એ બંને માટે સમય સાવ થંભી ગયો હતો. અનન્યા વાતોડી હતી. એણે કબીરને કહ્યું કે કેવી રીતે એ કચ્છના ભરતકામ અને કળા પર પોતાનો રિસર્ચ પ્રોજેક્ટ કરી રહી છે. કબીરે પણ વર્ષો પછી કોઈ અજાણી વ્યક્તિ સામે પોતાના સપનાઓ ખોલ્યા—કે કેવી રીતે એને આધુનિક કાચના બોક્સ જેવા મકાનો નહીં, પણ ગામડાની માટી અને પરંપરાથી જોડાયેલા ઘરો ડિઝાઇન કરવા છે.
લગભગ એક કલાક ક્યાં વીતી ગયો એ બંનેને ખબર ન પડી. જ્યારે વરસાદ ધીમો પડ્યો, ત્યારે રસ્તા પરની લાઈટો ચાલુ થઈ ગઈ હતી.
"મારે હવે જવું પડશે, હોસ્ટેલનો ગેટ બંધ થઈ જશે," અનન્યાએ પોતાની બેગ ખભા પર લટકાવતાં કહ્યું.
"અરે હા, ચોક્કસ," કબીરના અવાજમાં એક અજાણ્યો સંકોચ હતો. એ પૂછવા માંગતો હતો કે શું ફરી મળી શકાશે? પણ શબ્દો ગળામાં જ અટકી ગયા.
અનન્યા બે ડગલાં આગળ વધી, પછી પાછળ ફરીને જોઈને હસી: "કબીર, ક્યારેક સ્કેચબુક વગર પણ વરસાદમાં ચાલવું જોઈએ. કાલે સાંજે પાંચ વાગે અહીં જ ચા મળશે?"
કબીરના ચહેરા પર આપોઆપ એક મોટું સ્મિત આવી ગયું. "ચોક્કસ. પાંચ વાગે, આ જ છત નીચે."
અનન્યા રિક્ષા પકડીને જતી રહી, પણ એ ભીની સાંજે કબીરના સામાન્ય અને શુષ્ક જીવનમાં રંગોનો એક નવો દરવાજો ખોલી નાખ્યો હતો.
પ્રકરણ ૨: કિટલીની ચા અને અધૂરા સ્કેચ
બીજા દિવસે ઓફિસમાં કબીરનું ધ્યાન કામમાં જરાય નહોતું. કોમ્પ્યુટર સ્ક્રીન પર ઓટોકેડની બ્લૂપ્રિન્ટ્સ ખુલ્લી હતી, પણ તેની આંખો ઘડી ઘડી ઘડિયાળના કાંટા તરફ દોડતી હતી. ચાર વાગીને ચાલીસ મિનિટે તેણે લેપટોપ બેગ પેક કરી અને બોસને સાઇટ વિઝિટનું બહાનું કાઢીને બહાર નીકળી ગયો.
સાબરમતી રિવરફ્રન્ટ પર હજુ પણ વાદળછાયું વાતાવરણ હતું. કબીર પેલા બસ સ્ટોપ પાસે પહોંચ્યો ત્યારે ઘડિયાળમાં પોણા પાંચ થયા હતા. તે પંદર મિનિટ વહેલો હતો. સામે જ લકી ટી સ્ટોલવાળો નાની લારી પર આદુ-ઈલાયચીવાળી ચા ઉકાળી રહ્યો હતો, જેની સુગંધ આખી હવામાં ફેલાયેલી હતી.
બરાબર પાંચ વાગે એક રિક્ષા ઊભી રહી. પીળા નહીં, પણ આ વખતે આછા વાદળી રંગના કુરતામાં અનન્યા ઉતરી. તેના ચહેરા પર એ જ નિર્દોષ હાસ્ય હતું.
"સમયના પાકા લાગો છો, મિસ્ટર આર્કિટેક્ટ!" અનન્યાએ નજીક આવતાં જ છેડતી કરી.
"સમયનો પાકો તો નથી, પણ આજે મોડું કરવાનું કોઈ કારણ નહોતું મળ્યું," કબીરે હસીને કહ્યું.
બંને ચાની લારી પાસે ગયા. કાચના નાના ગ્લાસમાં ગરમાગરમ મસાલા ચા પકડીને તેઓ રિવરફ્રન્ટના વોકવે તરફ ચાલવા લાગ્યા. નદીનું પાણી શાંત વહી રહ્યું હતું અને સામેના કિનારે જૂના અમદાવાદની ઇમારતો દેખાતી હતી.
"તારી સ્કેચબુક લાવ્યો છે કે ઓફિસમાં જ ભૂલી ગયો?" અનન્યાએ પૂછ્યું.
કબીરે ખભા પરથી બેગ ઉતારીને જાડી કાળી ડાયરી બહાર કાઢી. અનન્યાએ ઉત્સુકતાથી પાનાં ફેરવવા માંડ્યા. તેમાં શહેરી ઇમારતોના સ્કેચ ઓછા અને ગામડાના ઓસરીવાળા મકાનો, કમાનો, જૂની હવેલીઓના દરવાજા અને લોકોના ચહેરા વધારે હતા.
છેલ્લા પાના પર અટકીને અનન્યા સ્થિર થઈ ગઈ.
તે ગઈકાલની વરસાદી સાંજનો સ્કેચ હતો. બસ સ્ટોપનો શેડ, તૂટેલી છત્રી અને ખૂણામાં હાથમાં પુસ્તક પકડીને ઊભેલી એક છોકરી. ચહેરો પૂરો દોરેલો નહોતો, પણ તેની આંખો અને મુક્ત હાસ્ય કાગળ પર જીવંત લાગતા હતા.
અનન્યાએ નજર ઊંચી કરીને કબીર સામે જોયું. તેની મોટી, કાજળભરી આંખોમાં આશ્ચર્ય અને એક મીઠો સંકોચ હતો. "આ... આ હું છું?"
"હા," કબીરનો અવાજ થોડો ધીમો પડી ગયો. "ગઈકાલે રાત્રે ઊંઘ નહોતી આવતી. પ્રયત્ન કર્યો પણ તારો ચહેરો પૂરો ન દોરી શક્યો. કદાચ હજુ ઓળખવાનો બાકી છે."
અનન્યાના ગાલ પર આછી લાલાશ છવાઈ ગઈ. તેણે સ્કેચબુક બંધ કરીને કબીરના હાથમાં મૂકી. "તો પછી ઓળખવા માટે સમય આપવો પડશે, કબીર."
તે સાંજે વાતોનો દોર અટક્યો જ નહીં. અનન્યાએ જણાવ્યું કે તે મૂળ વડોદરાની છે. તેના પિતા એક સરકારી શાળામાં શિક્ષક છે અને તેની માતા ગૃહિણી. નાનપણથી જ તેને પરંપરાગત કાપડ, રંગો અને કચ્છી ભરતકામનો શોખ હતો. કબીરે પણ જણાવ્યું કે તેનું સપનું એવા આધુનિક ઘરો બનાવવાનું છે જેમાં પ્રકૃતિ અને પરંપરાનો મેળ હોય, જ્યાં સિમેન્ટ કરતાં જીવન વધારે શ્વાસ લેતું હોય.
દિવસો અઠવાડિયામાં બદલાયા. દરરોજ સાંજે પાંચ વાગ્યે રિવરફ્રન્ટની એ કિટલી તેમનો અડ્ડો બની ગઈ. ક્યારેક માણેકચોકના ખાણીપીણી બજારમાં મસાલા ઢોસા ખાવા, તો ક્યારેક સીદી સૈયદની જાળી પાસે બેસીને પથ્થરની કોતરણી જોવી. કબીરના અધૂરા સ્કેચમાં હવે અનન્યાના રંગો ભરાવા લાગ્યા હતા.
