#નિર્ભયા
ભાગ. 4. હોસ્પિટલની લડાઈ અને અંતિમ શ્વાસ
સફદરજંગ હોસ્પિટલનો પાંચમા માળનો આઈસીયુ (ICU) નો એ સ્પેશિયલ રૂમ. બહાર હજારો લોકોના આક્રોશભર્યા નારાઓનો ઘોંઘાટ સંભળાતો હતો, પણ રૂમની અંદર માત્ર વેન્ટિલેટર મશીનનો ટક-ટક અવાજ અને મોનિટર પર ચાલતી ધબકારાની લાઈનોનો સન્નાટો હતો. ૧૭ ડિસેમ્બરથી લઈને ૨૬ ડિસેમ્બર ૨૦૧૨ સુધી, આ દસ દિવસો દરમિયાન એ મેડિકલ રૂમ એક એવા યુદ્ધમેદાનમાં ફેરવાઈ ગયો હતો જ્યાં એક ૨૩ વર્ષની નાજુક દીકરી સાક્ષાત કાળની સામે એકલી લડી રહી હતી.જ્યારે કોઈ દર્દીના શરીરના મહત્વના આંતરિક અંગો (આંતરડા અને ગર્ભાશય) ને આટલી ક્રૂરતાથી નષ્ટ કરી દેવામાં આવ્યા હોય, ત્યારે તબીબી વિજ્ઞાન ઘૂંટણ ટેકી દે છે. દિલ્હીના ખ્યાતનામ સર્જનોની ટીમે તેના પેટની ત્રણ મોટી સર્જરીઓ (Exploratory Laparotomy) કરવી પડી હતી. તેના શરીરની અંદર ફેલાયેલા ભયાનક ઈન્ફેક્શન (Sepsis) ને રોકવા માટે તેના મોટાભાગના ક્ષતિગ્રસ્ત આંતરડા ઓપરેશન કરીને બહાર કાઢી નાખવા પડ્યા હતા. દીકરીના શરીરમાં લોહીની ભારે અછત હતી, પ્લેટલેટ્સ સતત ઘટી રહ્યા હતા અને તેને બચાવવા માટે દરરોજ અનેક બોટલ લોહી ચડાવવામાં આવતું હતું.ડૉક્ટરો જ્યારે પણ ડ્રેસિંગ કરવા કે તપાસ કરવા તેની નજીક જતા, ત્યારે તેની આંખોમાં અસહ્ય પીડા દેખાતી હતી. પરંતુ આશ્ચર્યની વાત એ હતી કે આવી સ્થિતિમાં પણ દીકરીની જીવવાની ઈચ્છાશક્તિ અદ્ભુત હતી. મોંમાં વેન્ટિલેટરની નળીઓ હોવાને કારણે તે બોલી શકતી નહોતી, પણ જ્યારે તેની માતા આશા દેવી તેનો હાથ પકડતી, ત્યારે તે પોતાની માતાની આંગળીઓને મજબૂતાઈથી દબાવતી હતી. તે પોતાની આંખોથી ઈશારો કરીને પિતાને પૂછતી કે "પેલી નરાધમો પકડાયા કે નહીં?" તેના મનમાં માત્ર જીવવાની જ નહીં, પણ ગુનેગારોને ન્યાયના પિંજરામાં ઊભા રાખવાની પ્રચંડ જીદ હતી.
કાનૂની દ્રષ્ટિએ આ કેસને મજબૂત કરવા માટે દીકરીનું સત્તાવાર નિવેદન લેવું અનિવાર્ય હતું. દિલ્હી પોલીસ અને સબ-ડિવિઝનલ મેજિસ્ટ્રેટ (SDM) ની ટીમ હોસ્પિટલ પહોંચી. ડૉક્ટરોએ ગંભીરતાપૂર્વક તપાસ કરી કે શું તે હોશમાં છે અને નિવેદન આપવા યોગ્ય માનસિક સ્થિતિમાં છે? ડૉક્ટરોએ લીલી ઝંડી આપી.આ દ્રશ્ય એટલું હૃદયદ્રાવક હતું કે ત્યાં હાજર મેજિસ્ટ્રેટ પણ પોતાના આંસુ રોકી શક્યા નહોતા. મોંમાં નળીઓ હોવાથી તે એક પણ શબ્દ બોલી શકે તેમ નહોતી. પરંતુ, તેના ડૉક્ટર બનવાના સપનાએ તેને અદ્ભુત હિંમત આપી. મેજિસ્ટ્રેટે જ્યારે સવાલો પૂછવાનું શરૂ કર્યું, ત્યારે દીકરીએ હવામાં ધ્રૂજતા હાથે ઈશારા કર્યા. પોલીસે તેને એક કાગળ અને પેન આપી.તેણે અત્યંત નબળાઈ અને ધ્રૂજતા હાથે કાગળ પર અક્ષરો કંડાર્યા. તેણે પોતાની સાથે બસમાં થયેલા એ પાશવી અત્યાચારની પળેપળની વિગત ઈશારા અને લેખિત શબ્દો દ્વારા સમજાવી. તેણે કાગળ પર સ્પષ્ટ લખ્યું કે, "તે નરાધમોમાંથી કોઈને પણ છોડતા નહીં, તેમને ફાંસીની સજા અપાવજો." કાનૂની પરિભાષામાં આને 'મરણોન્મુખ નિવેદન' (Dying Declaration) કહેવાય છે. ભારતીય કાયદા મુજબ જો કોઈ પીડિતા મરતા પહેલા આવું નિવેદન આપે, તો કોર્ટ તેને સૌથી મોટો અને અકાટ્ય પુરાવો માને છે. દીકરીએ પોતાના છેલ્લા શ્વાસોની તાકાત લગાવીને એ નરાધમોના ડેથ વોરંટ પર જાતે જ સહી કરી દીધી હતી.
૨૫ ડિસેમ્બરની રાત્રે નિર્ભયાની તબિયત અચાનક વધુ બગાડવા લાગી. તેનું બ્લડ પ્રેશર ગગડી ગયું અને તેના અંગો કામ કરવાનું બંધ કરવા લાગ્યા (Multiple Organ Failure). ભારત સરકાર અને તબીબોની પેનલે તાત્કાલિક એક અત્યંત સંવેદનશીલ અને મોટો નિર્ણય લીધો. તેને ઓર્ગન ટ્રાન્સપ્લાન્ટ (અંગ પ્રત્યારોપણ) ની અદ્યતન સારવાર માટે સિંગાપોરની પ્રખ્યાત માઉન્ટ એલિઝાબેથ હોસ્પિટલ (Mount Elizabeth Hospital) માં ખસેડવાનું નક્કી કરાયું.૨૬ ડિસેમ્બરની મોડી રાત્રે, દિલ્હીના રસ્તાઓ પર સખત સિક્યોરિટી વચ્ચે તેને એરપોર્ટ લઈ જવામાં આવી. એક ખાસ સજ્જ ચાર્ટર એર એમ્બ્યુલન્સ દ્વારા તેને સિંગાપોર લઈ જવાઈ, જેમાં તેની સાથે તેના માતા-પિતા અને ભારતના નિષ્ણાત ડૉક્ટરોની ટીમ પણ હતી. આખું હિન્દુસ્તાન એ રાત્રે સૂતું નહોતું. લોકો ટીવી સ્ક્રીન સામે હાથ જોડીને બેઠા હતા કે કદાચ સિંગાપોરની ધરતી પર કોઈ ચમત્કાર થઈ જાય અને દેશની દીકરી બચી જાય.સિંગાપોર પહોંચતા જ માઉન્ટ એલિઝાબેથ હોસ્પિટલના આઈસીયુમાં તેને દાખલ કરવામાં આવી. ત્યાંના વર્લ્ડ-ક્લાસ ડૉક્ટરોએ તપાસ કર્યા બાદ મીડિયા બ્રીફિંગમાં જણાવ્યું કે, "છોકરીના શરીરમાં ઇન્ફેક્શન એટલું ઊંડું ઉતરી ગયું છે કે તેનાથી તેના લોહી અને મગજ પર ગંભીર અસર થઈ છે. અમે અમારા શ્રેષ્ઠ પ્રયાસો કરી રહ્યા છીએ, પણ સ્થિતિ અત્યંત નાજુક છે." સિંગાપોરની હોસ્પિટલની બહાર પણ ત્યાં વસતા ભારતીયો મીણબત્તીઓ લઈને પ્રાર્થના કરવા લાગ્યા હતા.
૨૮ ડિસેમ્બરની રાત્રે નિર્ભયાના હૃદયના ધબકારા ધીમા પડવા લાગ્યા. ડૉક્ટરોએ સીપીઆર (CPR) આપ્યું, દવાઓના ડોઝ વધાર્યા, પરંતુ તેના ચિરાયેલા અને થાકેલા શરીરે હવે સાથ આપવાનું બંધ કરી દીધું હતું.૨૯ ડિસેમ્બર ૨૦૧૨, સિંગાપોરના સમય મુજબ વહેલી સવારે ૪:૪૫ વાગ્યે (ભારતીય સમય અનુસાર વહેલી સવારે ૨:૧૫ વાગ્યે) ડૉક્ટરોએ સત્તાવાર જાહેરાત કરી કે "નિર્ભયા હવે આપણી વચ્ચે નથી રહી." દીકરીએ દુનિયાભરના ડૉક્ટરોની મહેનત અને કરોડો દેશવાસીઓની પ્રાર્થનાઓ વચ્ચે કાયમ માટે પોતાની આંખો બંધ કરી લીધી હતી. ૧૩ દિવસ સુધી સિંહણની જેમ મોતની સામે લડ્યા બાદ, એ પવિત્ર આત્મા આ પથ્થર દિલ દુનિયાને છોડીને અનંત યાત્રા પર નીકળી ગયો હતો.જ્યારે ડૉક્ટરોએ સફેદ ચાદર તેના ચહેરા પર ઢાંકી, ત્યારે આઈસીયુ રૂમમાં હાજર તેની માતા આશા દેવીના આક્રંદથી સિંગાપોરની એ હોસ્પિટલની દીવાલો પણ ધ્રૂજી ઉઠી હતી. પિતા પોતાની દીકરીના નિર્જીવ હાથને પકડીને રડી રહ્યા હતા, "બેટા, તું તો કહેતી હતી ને કે તું આપણા દિવસો બદલીશ... તું અમને છોડીને કેમ જતી રહી?"
જ્યારે ૨૯ ડિસેમ્બરની સવારે ભારતના લોકો જાગ્યા અને ટીવી સ્ક્રીન પર લાલ અક્ષરોમાં ફ્લેશ થતા સમાચાર જોયા કે "નિર્ભયાનું અવસાન થયું છે", ત્યારે જાણે આખા દેશ પર વીજળી પડી. કરોડો ઘરોમાં એ સવારે ચૂલા નહોતા સળગ્યા. લોકો પોતાના ઘરની દીકરીને વળગીને રડતા હતા. દિલ્હીના રસ્તાઓ પર સવારથી જ મૌન અને માતમ છવાઈ ગયો હતો.સરકારે કાયદો અને વ્યવસ્થા જાળવવા માટે દિલ્હીના તમામ મેટ્રો સ્ટેશનો બંધ કરી દીધા, ઇન્ડિયા ગેટની આસપાસ કલમ ૧૪૪ લગાવી દીધી અને હજારો પોલીસ જવાનો તૈનાત કરી દીધા. પણ પ્રજાનો આક્રોશ હવે કાયદાના બંધનોથી ઉપર હતો. લોકો કાળા રિબન બાંધીને, રડતી આંખો અને કડકાયેલા મુક્કા સાથે રસ્તા પર ઉતરી આવ્યા.તે જ રાત્રે, દીકરીના પાર્થિવ દેહને ભારત સરકારના વિશેષ વિમાન દ્વારા સિંગાપોરથી દિલ્હી લાવવામાં આવ્યો. એરપોર્ટ પર તત્કાલીન વડાપ્રધાન મનમોહન સિંહ અને કોંગ્રેસ અધ્યક્ષ સોનિયા ગાંધી પોતે પીડિતાના પરિવારને મળવા અને શ્રદ્ધાંજલિ આપવા પહોંચ્યા હતા. દિલ્હીના દ્વારકા વિસ્તારમાં વહેલી સવારે ચુસ્ત પોલીસ બંદોબસ્ત વચ્ચે તેના અંતિમ સંસ્કાર કરવામાં આવ્યા. જ્યારે પિતાએ પોતાની લાડકવાયી દીકરીની ચિતાને મુખાગ્નિ આપી, ત્યારે ત્યાં હાજર દરેક પોલીસ અધિકારી અને સામાન્ય નાગરિકની આંખમાંથી આંસુ વહી રહ્યા હતા.ચિતાની અગ્નિની જ્વાળાઓ આકાશ તરફ જઈ રહી હતી, પણ એ જ્વાળાઓ માત્ર એક શરીરને નહોતી બાળતી, તે હિન્દુસ્તાનના દરેક નાગરિકના હૃદયમાં ન્યાય અને બદલાની આગને પ્રજ્વલિત કરી રહી હતી. નિર્ભયા ભલે શારીરિક રીતે વિદાય લઈ ચૂકી હતી, પણ તેનો આત્મા આ દેશના કાયદા અને સમાજને એક બહુ મોટો પડકાર ફેંકી ગયો હતો.
આગળ નો ભાગ વાચવા ફોલો કરો
નિર્ભયા (સામાજિક અને કાનૂની જાગૃતિ માટે વિશેષ પ્રકરણ). આ આલેખન દિલ્હી પોલીસની સત્તાવાર તપાસ અને ઇતિહાસની સત્યઘટના પર આધારિત છે."
#કૃષ્ણસખી #ગુજરાતીસાહિત્ય
#MansiDesaiShastriNiVartao
