આ એક એવું વાક્ય છે જે હૃદયના સૌથી ઊંડા ખૂણામાં સીધો ઘા કરે છે. જિંદગીના કોઈક વળાંકે આપણે બધાએ આ અહેસાસમાંથી પસાર થવું જ પડે છે. જેને આપણે આપણું સર્વસ્વ માનતા હોઈએ, જેના પલકારા પર આપણા શ્વાસ ચાલતા હોય, અને જેના વિશે આપણને સો ટકા ખાતરી હોય કે 'આ વ્યક્તિ ગમે તે થાય પણ ક્યારેય નહીં બદલાય', એ જ વ્યક્તિ જ્યારે અચાનક એક સવારે તદ્દન અજાણી બનીને આપણી સામે ઊભી રહી જાય, ત્યારે અંદર કંઈક એવું તૂટી જાય છે જેને ફરી ક્યારેય સાંધી શકાતું નથી.આ દુનિયામાં ઋતુઓ બદલાય છે તો એ પણ પોતાની પાછળ દિવસો અને મહિનાઓનો સમય લે છે. પાનખર પછી વસંત આવતા મહિનાઓ નીકળી જાય છે. પરંતુ માણસનું મન? એ તો સેકન્ડના હજારમા ભાગમાં પલટો મારી શકે છે. ચાલો, માનવ સ્વભાવના આ સૌથી કડવા, ગૂઢ અને ભાવુક સત્યની સફરમાં ઊંડા ઉતરીએ જે આપણને અંદરથી હચમચાવી મુકશે.
માણસની સૌથી મોટી નબળાઈ એ છે કે તે ભ્રમમાં જીવવાનું પસંદ કરે છે. આપણે સંબંધોની એક એવી ઇમારત બનાવીએ છીએ જેમાં સુરક્ષાની ગેરંટી હોય. આપણે માની લઈએ છીએ કે ગઈકાલે જે પ્રેમ હતો, આજે જે આદર છે, એ આવતીકાલે પણ એવો જ રહેશે. પરંતુ સમય એક એવો પવન છે જે ક્યારેય સ્થિર રહેતો નથી.જ્યારે કોઈ વ્યક્તિ બદલાય છે, ત્યારે સૌથી મોટી પીડા એ વાતની નથી હોતી કે તે બદલાઈ ગઈ, પણ પીડા એ વાતની હોય છે કે તેણે બદલાવા માટે કોઈ પૂર્વતૈયારીનો મોકો ન આપ્યો. ગઈકાલે રાત્રે જે માણસ પ્રેમથી વાત કરતો હતો, તે આજે સવારે સાવ કોરો અને પથ્થર જેવો થઈ જાય છે. આ અચાનક આવેલો બદલાવ માણસના આત્મવિશ્વાસને હચમચાવી નાખે છે. માણસ પોતાની જાત પર શંકા કરવા લાગે છે કે, "મારી શું ભૂલ હતી? મેં ક્યાં કચાસ રાખી?" પણ વાસ્તવમાં, ભૂલ આપણી નથી હોતી; એ તો સામેવાળાના મનનો પલટો હોય છે જે ક્ષણભરમાં આખી દુનિયા બદલી નાખે છે.
જો આપણે આ બદલાવના મૂળમાં જઈએ, તો આપણને સમજાશે કે મોટાભાગના લોકોનો બદલાવ તેમની જરૂરિયાતો સાથે જોડાયેલો હોય છે. જ્યાં સુધી તમારું અસ્તિત્વ સામેવાળી વ્યક્તિના જીવનમાં કોઈ ઉદ્દેશ્ય પૂરો કરતું હોય, જ્યાં સુધી તમારાથી તેને કોઈ આર્થિક, સામાજિક કે ભાવનાત્મક ફાયદો થતો હોય, ત્યાં સુધી તેનો વ્યવહાર ખૂબ જ મધુર રહેશે. એ ક્ષણે તમને લાગશે કે આના જેવો સજ્જન કોઈ નથી.પરંતુ જે દિવસે એ જરૂરિયાત પૂરી થઈ જાય છે, અથવા તેનાથી મોટો કોઈ વિકલ્પ તેને મળી જાય છે, ત્યારે તેનો અસલી સ્વભાવ બહાર આવે છે. એ સમયે તે બદલાવા માટે થોડો પણ સમય નથી લેતો. વર્ષોના સંબંધો, સાથે વિતાવેલી રાતો, એકબીજા માટે વહાવેલા આંસુ — આ બધું જ એક ક્ષણમાં નકામું બની જાય છે. સ્વાર્થ જ્યારે સંબંધ પર હાવી થાય છે, ત્યારે માણસ એટલો ક્રૂર બની શકે છે જેની કલ્પના પણ આપણે ક્યારેય કરી હોતી નથી.
કહેવાય છે કે સમય કોઈને બદલતો નથી, સમય તો માત્ર માણસના ચહેરા પરના નકાબ હટાવી દે છે. શરૂઆતમાં જ્યારે બે વ્યક્તિઓ મળે છે, ત્યારે બંને પોતાનું સર્વશ્રેષ્ઠ પ્રદર્શન કરે છે. અસલી પરીક્ષા ત્યારે થાય છે જ્યારે જિંદગીમાં મુશ્કેલ સમય આવે છે.જ્યારે તમારા દિવસો સારા હોય, ખિસ્સું ભરેલું હોય અને સમાજમાં નામ હોય, ત્યારે તમારી આસપાસ વીંટળાયેલા લોકો ક્યારેય પોતાના બદલાવનો સંકેત નહીં આપે. પરંતુ જેવો નસીબનો પાસો પલટાય છે, કે તરત જ લોકો ગાયબ થવા લાગે છે અથવા તેમનો બોલવાનો લહેકો બદલાઈ જાય છે. જે હાથ ગઈકાલે તમને સલામ કરવા માટે ઉઠતા હતા, એ જ હાથ આજે તમારી સામે આંગળી ચીંધવા લાગે છે. લોકો બદલાયા નથી હોતા, તેઓ તો એવા જ હતા, બસ આપણી આંખો પર મોહની પટ્ટી બાંધેલી હતી જે સમયના જોરદાર ઝાટકા સાથે ખુલી જાય છે.
આજના આધુનિક યુગમાં તો લોકોનું બદલાવવું એટલું સરળ થઈ ગયું છે જેટલું મોબાઈલનું વૉલપેપર બદલવું. સોશિયલ મીડિયાના જમાનામાં ઓપ્શન્સ (વિકલ્પો) એટલા વધી ગયા છે કે માણસને એક વ્યક્તિને છોડીને બીજી વ્યક્તિ તરફ જતાં સહેજ પણ ખચકાટ થતો નથી. માત્ર એક 'બ્લોક' (Block) નું બટન દબાવવાથી વર્ષો જુનો સંબંધ ક્ષણભરમાં શૂન્ય થઈ જાય છે.આજે કોઈની પાસે રાહ જોવાનો સમય નથી. જો તમારા મનમાં થોડો પણ મતભેદ થયો, તો સામેવાળી વ્યક્તિ તમને સમજવાનો કે સંબંધને સુધારવાનો પ્રયત્ન કરવાને બદલે, પોતાનો રસ્તો બદલી નાખશે. લાગણીઓ હવે ઇન્સ્ટન્ટ (ત્વરિત) થઈ ગઈ છે. મનની તીવ્રતા એટલી છીછરી થઈ ગઈ છે કે લોકો સવારે કોઈના પ્રેમમાં હોય છે અને સાંજ પડતાં સુધીમાં તો કોઈ ત્રીજી જ વ્યક્તિ સાથે નવી જિંદગીની શરૂઆત કરવાની વાતો કરતા હોય છે. આ ઝડપી બદલાવ માનવજાતને વધુ એકલતા તરફ ધકેલી રહ્યો છે.
જ્યારે કોઈ પોતાનું માણસ અચાનક બદલાઈ જાય, ત્યારે જે માનસિક આઘાત લાગે છે તે અસહ્ય હોય છે. એવું લાગે છે જાણે કોઈએ ચાલતી ટ્રેનમાંથી આપણને નીચે ફેંકી દીધા હોય. માણસ મહિનાઓ સુધી એ જ યાદોના ચક્રવ્યૂહમાં ફસાયેલો રહે છે કે "તેણે આવું કેમ કર્યું?"પરંતુ આ પીડા એક બહુ મોટો પાઠ પણ ભણાવે છે. જે લોકો બદલાતા સમય નથી લેતા, તેઓ આપણને એક બહુ મોટું સત્ય સમજાવી જાય છે કે — આ દુનિયામાં પોતાની જાત સિવાય કોઈ જ કાયમી નથી. એ આઘાત જ માણસને ભાવનાત્મક રીતે મજબૂત બનાવે છે. જે માણસ અંદરથી સાવ તૂટી ગયો હોય, તે જ્યારે ફરી બેઠો થાય છે ત્યારે તેનો નવો જન્મ થાય છે. આ કડવો અનુભવ જ આપણને પરિપક્વ (Mature) બનાવે છે અને આપણને નકલી ચહેરાઓને ઓળખવાની દ્રષ્ટિ આપે છે.
આપણે થોડું તટસ્થ થઈને વિચારીએ તો સમજાશે કે આ બ્રહ્માંડનો નિયમ જ બદલાવ છે. જે સ્થિર છે તે મૃત છે, જે વહેતું રહે છે તે જ જીવંત છે. ગીતામાં કૃષ્ણએ કહ્યું જ છે કે, "પરિવર્તન સંસારનો નિયમ છે." આપણે પોતે પણ શું પાંચ વર્ષ પહેલાં જેવા હતા એવા જ આજે છીએ? ના, આપણા વિચારો, આપણી પસંદગીઓ અને આપણા સ્વભાવમાં પણ અજાણતા જ કેટલોક બદલાવ આવ્યો જ હોય છે.ફરક માત્ર એટલો છે કે જ્યારે આપણે બદલાઈએ છીએ ત્યારે આપણને એ 'વિકાસ' કે 'પરિપક્વતા' લાગે છે, પણ જ્યારે સામેવાળી વ્યક્તિ બદલાય છે ત્યારે આપણને એ 'દગો' લાગે છે. હા, જે લોકો સ્વાર્થ ખાતર પલટો મારે છે તેમની ક્રૂરતાને ન્યાયી ન ઠેરવી શકાય, પરંતુ એ વાત સ્વીકારવી જ રહી કે કોઈને પણ પોતાની મરજી વિરુદ્ધ એક જ જગ્યાએ બાંધી રાખવા એ અશક્ય છે. મુક્ત થવું અને બદલાવવું એ દરેક જીવનો મૂળભૂત ગુણધર્મ છે.
આ સમગ્ર ચિંતન આપણને એક જ પથ તરફ દોરી જાય છે — અટેચમેન્ટ (આસક્તિ) માંથી મુક્તિ. જ્યારે તમે જાણી લો છો કે લોકો ગમે ત્યારે બદલાઈ શકે છે, ત્યારે તમે કોઈના પર આંધળો વિશ્વાસ કરવાનું બંધ કરી દો છો. આનો અર્થ એ નથી કે આપણે નફરત કરવા લાગવું અથવા કોઈના પર ભરોસો જ ન કરવો. એનો અર્થ એ છે કે આપણે માનસિક રીતે એટલા સજ્જ રહેવું કે જો કાલે સવારે કોઈ વ્યક્તિ બદલાઈ જાય, તો પણ આપણી પોતાની જિંદગી થંભી ન જવી જોઈએ.લોકો બદલાતા સમય નથી લેતા, એ વાત સાચી છે. પણ એ સત્યને સ્વીકારીને આપણે આપણી જાતને એટલી મજબૂત બનાવવાની છે કે કોઈના આવવાથી કે જવાથી આપણા આંતરિક આનંદમાં કોઈ ફરક ન પડે. જિંદગી એક પ્રવાસ છે, જેમાં ઘણા મુસાફરો મળશે અને બદલાશે. આપણે તો બસ આપણા રસ્તે ચાલતા રહેવાનું છે, કારણ કે અંતે તો આપણી સફર આપણી પોતાની જ છે.
#સીધીસટાકવાત
#કૃષ્ણસખી
#MansiDesaiShastriNiVartao
