પ્રકરણ ૬૫: સર્વપિતૃ અમાસની ધ્યાન-સંધ્યા, પૂર્વજોના આશીર્વાદ અને આનંદનગરમાં નવરાત્રિની આતુરતા!
દૈનિક ચબરાકિયાં:
"જે કુળ પોતાના પૂર્વજોને કૃતજ્ઞતાપૂર્વક યાદ કરીને મનની શાંતિ મેળવે છે, એના જ આંગણે આદ્યશક્તિ જગદંબાનું સાચું કલ્યાણકારી આગમન થાય છે! શ્રાદ્ધ પક્ષની પૂર્ણાહુતિ એ અહંકાર ઓગાળવાની ક્ષણ છે, અને નવરાત્રિ એ નવી શક્તિ, ઉત્સાહ અને એકતાનું સ્વાગત કરવાનો મંગલ સંકલ્પ છે!"
ભાદરવા વદ અમાસ એટલે કે સર્વપિતૃ મોક્ષ અમાવાસ્યા ની પાવન સંધ્યાએ આનંદનગર સોસાયટીના સેન્ટ્રલ ગાર્ડનમાં એક અત્યંત દિવ્ય અને અલૌકિક વાતાવરણ છવાયેલું હતું. પિતૃપક્ષના આ અંતિમ દિવસે સોળ દિવસના તર્પણની પૂર્ણતા સાથે પૂર્વજોના આશીર્વાદ મેળવવાની ઘડી હતી.
ગાર્ડનમાં બોધિવૃક્ષ અને પીપળાના ઘટાદાર છાંયડા નીચે ધીમી માટીની જ્યોત પ્રગટી રહી હતી. માણેક લાલ, કેશવ ભટ્ટ, રૂસ્તમ દારૂવાલા, મદન લાલ શર્મા, અવધેશ શર્મા, મનોજ દેશમુખ અને મનોહર જોશી શ્વેત સુતરાઉ વસ્ત્રોમાં ધ્યાનસ્થ મુદ્રામાં બેઠા હતા.
તેમની સાથે સોસાયટીના કાવ્યા જોશીએ તમામ વડીલો, યુવાનો અને બહેનો માટે પૂર્વજોના સ્મરણ સાથે "પિતૃ શાંતિ ધ્યાન સત્ર" નું આયોજન કર્યું હતું.
કાવ્યા જોશીએ શાંત અને ગંભીર સ્વરમાં માર્ગદર્શન આપ્યું, "બધા જ આંખો બંધ કરી ઊંડો શ્વાસ લો. જે પૂર્વજો થકી આ શરીર, સંસ્કાર અને કુળ મળ્યા છે, તેમની દિવ્ય ચેતનાને હૃદયમાં અનુભવો. મનમાંથી તમામ પશ્ચાત્તાપ કે ક્ષોભ છોડીને માત્ર 'કૃતજ્ઞતા'નો ભાવ પ્રગટ કરો..."
કેશવ ભટ્ટે ધીમા મધુર અવાજે વૈદિક પિતૃ તર્પણ શ્લોક લલકાર્યા:
"ૐ પિતૃગણેભ્યઃ શ્રદ્ધાં નમઃ... આબ્રહ્મસ્તંબપર્યન્તં સર્વં પિતૃમયં જગત્..."
૧૫ મિનિટના સામૂહિક મૌન અને ધ્યાન પછી વાતાવરણમાં એક અનોખો માનસિક સુકૂન અને સંતોષ પ્રસરી ગયો.
માણેક લાલે આંખો ખોલીને કહ્યું, "કાવ્યા બેટા, સાચે જ! આજે મનનો તમામ ભાર હળવો થઈ ગયો. પૂર્વજોને માત્ર ખીર-પૂરી ધરવાથી નહીં, પણ એમના આદર્શોને યાદ કરી અંતરમાં શાંતિ ધારણ કરવાથી જ સાચું તર્પણ થાય છે."
રૂસ્તમ દારૂવાલાએ પોતાની વિન્ટેજ મૂંછો પર હાથ ફેરવતાં ઉમેર્યું, "પરવરદિગાર! માણેકકાકા, આખા પખવાડિયાના શ્રાદ્ધ પછી આજે જીવને જે ટાઢક વળી છે, એ આખા વર્ષનું ભાથું બની ગઈ બાવા!"
ધ્યાન સત્ર સંપન્ન થતાં જ માહોલમાં એકદમ ઉમંગ અને ઊર્જાનો સંચાર થવા લાગ્યો. આવતીકાલથી આસો સુદ એકમ એટલે કે જગતજનની જગદંબાની આરાધનાનો મહાપર્વ—શારદીય નવરાત્રિ શરૂ થઈ રહી હતી!
ક્લબ હાઉસના ઓટલા પર મહિલા મંડળની સભ્યો—વસંતી બા, ભાવના બા, જાગૃતિ પટેલ, સોનાલીબેન, અંજુ મહેતા, રેણુ દેશમુખ, પરિઝાદ દારૂવાલા, સુચરિતા મુખર્જી અને નવી રહેવાસી શ્રુતિ અગ્રવાલ ઉત્સાહથી ગોઠવાઈ ગયાં.
જાગૃતિ પટેલે પોતાના મોબાઈલમાં ગરબાના સ્ટેપ્સ અને ચણિયા-ચોળીના કલેક્શનના ફોટા બતાવતાં કહ્યું, "બહેનો! પિતૃઓના આશીર્વાદ તો મળી ગયા, હવે કાલથી મા અંબેના નવ દિવસ! આ વખતે આપણી આનંદનગર સોસાયટીના ગરબા કંઈ સાદા નથી રાખવાના. આખો ચોક રોશનીથી ઝળહળવો જોઈએ!"
અંજુ મહેતા અને સુચરિતા મુખર્જીએ ઉમેર્યું, "બિલકુલ! આ વખતે આપણે ક્લબ હાઉસની સામે જ પરંપરાગત માટીની કલાત્મક ગરબી સ્થાપિત કરીશું. કોઈ કૃત્રિમ પ્લાસ્ટિક નહીં, પણ આસોપાલવ, ગલગોટા અને રંગબેરંગી બાંધણીથી માંડવી સજાવાશે."
શ્રુતિ અગ્રવાલે ઉત્સાહથી કહ્યું, "અરે આંટી, મેં તો કચ્છ અને રાજસ્થાનના ટ્રાવેલિંગ દરમિયાન અસલી દેશી મિરર-વર્ક અને આભલાંવાળા પરંપરાગત ઘાઘરા લીધા છે! કાલે હું અને તેજસ્વી સોસાયટીના પહેલા નોરતાના ગરબાની એક શાનદાર ડ્રોન અને સિનેમેટિક રીલ બનાવીશું, જેથી આખા ગુજરાતને ખબર પડે કે સંસ્કારી અને સુરક્ષિત ગરબા કેવા હોય!"
આ તરફ સેન્ટ્રલ ગાર્ડનની બીજી બાજુ સોસાયટીના યુવાનો રોહન દેશમુખ, દેવાંશ જોશી, વિક્રમ શર્મા, નવા મેમ્બર રાહુલ અગ્રવાલ, હિતેશ પટેલ અને હર્ષિલ મહેતા સાઉન્ડ અને લાઈટિંગની તૈયારીઓ ચકાસી રહ્યા હતા.
વિક્રમ શર્માએ કહ્યું, "મિત્રો, માઈક અને સ્પીકર્સનું સેટઅપ ફાઇનલ થઈ ગયું છે. મ્યુઝિક ટીચર એન્થની ફર્નાન્ડિસ અને આપણી સોસાયટીના ઓર્કેસ્ટ્રા ગ્રુપે ઢોલ-શરણાઈ અને સિન્થેસાઈઝરની પૂરતી તૈયારી કરી લીધી છે."
ત્યાં જ 'આનંદ ગૅંગ'ના બાળકો—આર્શવ, અનાયા, રુદ્ર , આરવ, વિવાન, કાવ્યા, ઓમ, શોર્ય, ક્રિશ અને સાયન્સ સ્ટુડન્ટ આન્યા દોડતાં આવ્યા.
નાના રુદ્રે (ટીનીયા) હાથમાં લાકડાની બે રંગબેરંગી દાંડિયા લહેરાવતાં કહ્યું, "વિક્રમ અંકલ, આ વખતે પહેલા જ નોરતે મારે 'સનેડો' અને 'હીંચ' પર આખી રાત રમવું છે! અમે બધાં બાળકોએ રોજ બપોરે દાંડિયા રાસની પ્રેક્ટિસ કરી છે!"
આર્શવ અને આરવે ઉમેર્યું, "અને અમે સોસાયટીના વડીલો માટે પણ અલગ સ્પેશિયલ રાઉન્ડ રાખવાના છીએ, જેમાં માણેક દાદા અને રૂસ્તમ અંકલ પણ દાંડિયા પકડશે!"
આ સાંભળીને ક્લબ હાઉસમાં હાસ્યનું મોજું ફરી વળ્યું.
માણેક લાલે પોતાની લાકડી ટેકવીને ઊભા થતાં સોસાયટીના તમામ સભ્યોને સંબોધતાં કહ્યું:
"વહાલા પરિવારો! આજે સર્વપિતૃ અમાસની શાંતિ અને કાલથી શરૂ થતો નવરાત્રિનો ઉત્સાહ—આ આપણી ભારતીય સંસ્કૃતિનું સૌથી મોટું સૌંદર્ય છે. પૂર્વજો પાસેથી આપણે ધીરજ અને શાંતિ શીખ્યા, અને હવે આદ્યશક્તિ પાસેથી આપણે ઊર્જા, ઉત્સાહ અને સાત્વિકતા મેળવવાની છે.
યાદ રાખજો, આપણો ગરબો એ કોઈ ક્લબનો ઘોંઘાટિય ડિસ્કો-ડાન્સ નથી. એ તો માતાજીની જ્યોતની પ્રદક્ષિણા કરતો આત્માનો નર્તન છે! રાત્રે બાર વાગ્યા સુધી મર્યાદા અને ભક્તિ સાથે ગરબા રમાય અને આખી સોસાયટી એક કુટુંબ બનીને મા અંબાની આરાધના કરે એ જ આપણો સંકલ્પ હોવો જોઈએ."
દ્વારકાના કેશવ ભટ્ટ અને મનોહર જોશીએ મધુર કંઠે પ્રથમ નોરતાનું મંગલાચરણ ગાયું:
"મા પાવા તે ગઢથી ઉતર્યા રે મહાકાળી રે... કે વળતા વળાવ્યા એણે રુડા ગરબા રે..."
તમામ સભ્યોએ એક અવાજે જયઘોષ કર્યો: "બોલો અંબે માત કી જય!"
સર્વપિતૃ અમાસની ગંભીર શાંતિમાંથી શરૂ થયેલી આ સાંજ આનંદનગરના આંગણે આવનારા નવ દિવસોના દિવ્ય શક્તિપર્વ અને રાસ-ગરબાના ભવ્ય ઉલ્લાસની આતુર પ્રતીક્ષા સાથે સંપન્ન થઈ.
📝 માણેક લાલની ડાયરી (પ્રકરણનો અંત):
"જે કુળ પોતાના ભૂતકાળને વંદન કરી શકે છે, એનું ભવિષ્ય હંમેશાં તેજસ્વી બને છે! સર્વપિતૃ અમાસના આજના ધ્યાને આપણા બધાના અંતઃકરણને પવિત્ર અને શાંત કરી દીધું છે. હવે જ્યારે મન નિર્મળ બની ગયું છે, ત્યારે તેમાં આદ્યશક્તિ મા ભગવતીની ભક્તિનો અખંડ દીપક આપોઆપ પ્રગટી ઊઠશે. કાલથી નવરાત્રિના નવ નોરતા શરૂ થાય છે. ચણિયા-ચોળીના રંગો, તાળીઓના તાલ અને માતાજીની આરતીના નાદથી આપણું આનંદનગર ગૂંજી ઊઠશે. પૂર્વજોના આશીર્વાદ આપણી સાથે છે અને મા અંબાની કૃપા સદાય વરસતી રહે, એ જ આજના દિવસની પરમ પ્રાર્થના!"
