🪔🌸 પ્રકરણ ૬૮: વડીલોની છત્રછાયામાં 'વરિષ્ઠ નાગરિક દિવસ', પ્રથમ નોરતે ઘટસ્થાપના અને સોસાયટી ચોકમાં દેશી ગરબાની રમઝટ!
દૈનિક ચબરાકિયાં:
"ઘરમાં કે સોસાયટીમાં વડીલોનું હોવું એ કોઈ જૂના ફર્નિચર જેવું નથી, પણ એ તો વડલાની એવી શીતળ છાંય છે જે આકરી ગરમીમાં પણ શાંતિ આપે છે! જે આંગણે વડીલોના અનુભવોનું સન્માન થાય અને પ્રથમ નોરતે મા શૈલપુત્રીના અખંડ દીવાની સાક્ષીએ પ્રાચીન તાળીઓનો ગરબો ઘૂમે, એ ધરતી પર સાક્ષાત સ્વર્ગ ઉતરી આવે છે!"
આસો સુદ એકમની તાજી, સોનેરી સવારે આનંદનગર સોસાયટીના કમ્પાઉન્ડમાં બેવડો ઉત્સવનો માહોલ હતો. આજે નવરાત્રિનું પ્રથમ નોરતું તો હતું જ, પણ સાથોસાથ સમગ્ર વિશ્વમાં 'આંતરરાષ્ટ્રીય વરિષ્ઠ નાગરિક દિવસ' પણ ઉજવાઈ રહ્યો હતો.
સોસાયટીના પ્રમુખ હર્ષિલ મહેતા, સેક્રેટરી હિતેશ પટેલ, સંદીપ ચેટર્જી અને રાહુલ અગ્રવાલ દ્વારા સવારે દસ વાગ્યે ક્લબ હાઉસમાં એક વિશેષ "કૃતજ્ઞતા સભા અને વડીલ વંદના" નું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું.
ક્લબ હાઉસના સ્ટેજ પર સોસાયટીના તમામ વરિષ્ઠ નાગરિકો—સિનિયર સિટિઝન વડા માણેક લાલ, રૂસ્તમ દારૂવાલા, કેશવ ભટ્ટ, મદન લાલ શર્મા, અવધેશ શર્મા, મનોજ દેશમુખ, મનોહર જોશી, નાગરાજન અંકલ અને મહિલા વડીલોમાં વસંતી બા, ભાવના બા તથા પરિઝાદ દારૂવાલાને સુતરની આંટી, પુષ્પહાર અને મોમેન્ટો આપીને સન્માનિત કરવામાં આવ્યા.
સ્ટેજ પર દેવાંશ જોશી અને શ્રુતિ અગ્રવાલ લેપટોપ અને કેમેરા સાથે બેઠા હતા. સોસાયટીના યુવાનોએ એક સુંદર પહેલ કરી હતી: "આનંદનગર વિઝડમ આર્કાઇવ"—જેમાં સોસાયટીના દરેક વડીલના જીવનના સંઘર્ષ, શીખ અને ઐતિહાસિક અનુભવોનું ડિજિટલ સંકલન કરીને એક પુસ્તિકા અને વિડીયો ડોક્યુમેન્ટરી બનાવવામાં આવી રહી હતી.
માણેક લાલે પોતાના ગળામાંથી હાર હાથમાં લેતાં અત્યંત ભાવુક સ્વરે કહ્યું, "દીકરાઓ! વડીલ હોવું એટલે માત્ર ઉંમર વધવી નહીં, પણ કુટુંબ અને સમાજને મુશ્કેલીના વાવાઝોડામાં એક તાંતણે બાંધી રાખવાની જવાબદારી નિભાવવી. આજે જ્યારે નવી પેઢી અમારા સફેદ વાળ અને કરચલીવાળા હાથ પાછળ છુપાયેલા અનુભવોને આટલો આદર આપે છે, ત્યારે અમારું જીવન ધન્ય થઈ જાય છે!"
રૂસ્તમ દારૂવાલાએ પોતાની વિન્ટેજ મૂંછો પર હાથ ફેરવતાં ખડખડાટ હસીને કહ્યું, "પરવરદિગાર! હિતેશભાઈ, આ સોસાયટીમાં આવ્યા પછી તો અમારી ઉંમર વધવાને બદલે ઘટતી જાય છે બાવા! આ છોકરાઓનો પ્રેમ જ અમારી ખરી દવા છે!"
'આનંદ ગૅંગ'ના બાળકો—આર્શવ, અનાયા, રુદ્ર, આરવ, વિવાન, કાવ્યા, ઓમ, શોર્ય, ક્રિશ અને સાયન્સ સ્ટુડન્ટ આન્યાએ આગળ આવીને વડીલોના ચરણ સ્પર્શ કર્યા. નાના રુદ્રે માણેક દાદાના હાથમાં એક સુંદર ગ્રીટિંગ કાર્ડ આપ્યું, જેના પર લખ્યું હતું: "તમે વડીલો છો તો અમારું આનંદનગર ધબકે છે!"
સાંજે સાડા પાંચ વાગ્યાથી સોસાયટીના સેન્ટ્રલ ચોકમાં આધ્યાત્મિક તરંગો વહેવા લાગ્યા. નવરાત્રિના પ્રથમ નોરતે ચોકના મધ્યમાં સ્થાપિત કરાયેલી પરંપરાગત માટી અને પિત્તળની કલાત્મક ગરબીને આસોપાલવના તોરણ, ગલગોટાના હાર અને લાલ બાંધણીના છત્રથી શણગારવામાં આવી હતી.
આજે પ્રથમ નોરતે નવદુર્ગાના પ્રથમ સ્વરૂપ મા શૈલપુત્રી (હિમાલયની પુત્રી) ની આરાધનાનો દિવસ હતો. પરંપરા મુજબ માતાજીના વાઘા અને ગરબીની સજાવટમાં પીળા રંગ (Yellow Theme) નો ભવ્ય ઉપયોગ કરવામાં આવ્યો હતો.
કેશવ ભટ્ટ અને મનોહર જોશીએ વૈદિક મંત્રોચ્ચાર સાથે શાસ્ત્રોક્ત વિધિથી ઘટસ્થાપના કરી. માટીના પવિત્ર કુંડામાં સપ્તધાન્ય (જવારા) વાવવામાં આવ્યા, તામ્ર કલશ પર નાળિયેર અને આંબલી-આસોપાલવના પલ્લવ સ્થાપિત કરાયા.
"ૐ શૈલપુત્રી મૈયા રક્ષા કરો... વન્દે વાઞ્છિતલાભાય ચન્દ્રાર્ધકૃતશેખરામ્, વૃષારૂઢાં શૂલધરાં શૈલપુત્રીં યશસ્વિનીમ્..."
ત્યારબાદ સોસાયટીના સૌથી વરિષ્ઠ દંપતી માણેક લાલ અને વસંતી બાના હસ્તે ગરબીમાં અખંડ દીપ પ્રજ્વલન કરવામાં આવ્યું.
પીતળના મોટા દીવામાં ગાયના શુદ્ધ ઘીનો દીવો પ્રગટતાં જ સમગ્ર આનંદનગર પરિસરમાં દિવ્ય તેજ પથરાઈ ગયું. શંખનાદ, ઘંટારવ અને કાંસી-જોડાના પવિત્ર અવાજથી આખું વાતાવરણ ગૂંજી ઊઠ્યું. સેક્રેટરી હિતેશ પટેલ અને પ્રમુખ હર્ષિલ મહેતાએ સમગ્ર સોસાયટી વતી માતાજીને પ્રથમ આરતી અર્પણ કરી.
રાત્રે આઠ વાગ્યા.જેમ સેક્રેટરી હિતેશ પટેલે અગાઉ આયોજન કર્યું હતું, કૉલેજના કેટલાક યંગસ્ટર્સ ભલે બહારના કમર્શિયલ પ્લોટ્સ તરફ ગયા હતા, પણ સોસાયટીના ચોકમાં જે માહોલ જામ્યો એ અસલી ગુજરાતની સંસ્કૃતિની ઝાંખી કરાવતો હતો.
કોઈ મોટા ડીજેના ઘોંઘાટિયા અવાજ વગર, માત્ર પરંપરાગત ઢોલ, ત્રાંસા, મંજીરા અને શરણાઈના સુરે મ્યુઝિક ટીચર એન્થની ફર્નાન્ડિસ અને સ્થાનિક લોકગાયકોએ સૂર છેડ્યા.
મહિલા મંડળની સભ્યો—વસંતી બા, ભાવના બા, જાગૃતિ પટેલ, સોનાલીબેન, અંજુ મહેતા, સુચરિતા મુખર્જી, રેણુ દેશમુખ, પરિઝાદ દારૂવાલા, કાવ્યા જોશી, તેજસ્વી દેશમુખ અને શ્રુતિ અગ્રવાલ પીળા અને લાલ રંગની પરંપરાગત બાંધણી અને પાટણના પટોળાં જેવી ચણિયા-ચોળીમાં ગરબીની ફરતે ગોઠવાઈ ગઈ.
મનોહર જોશીએ માઈક પર પ્રાચીન ગરબો લલકાર્યો:
"મા પાવા તે ગઢથી ઉતર્યા રે મા કાળી રે... કે વળતા વળાવ્યા એણે રુડા ગરબા રે..."
"અંબા આરાસુરથી આવ્યા રે, માડી રમે આનંદનગર ચોકમાં..."
એક તાળી, બે તાળી અને ત્રણ તાળીના લયબદ્ધ ઠેકા પર ગરબો ઘૂમવા લાગ્યો.
વસંતી બા અને ભાવના બા જેવી ૭૦ વર્ષની વડીલ મહિલાઓ પણ એવા લય અને ઉત્સાહ સાથે રમતી હતી કે નવી પેઢી જોતી જ રહી ગઈ!
શ્રુતિ અગ્રવાલ પોતાના કેમેરામાં આ દ્રશ્યો કેદ કરતી હતી અને બોલી રહી હતી, "રાહુલ, આ જુઓ! મેં આખા ભારતમાં ટ્રાવેલિંગ કર્યું છે, પણ આવી શુદ્ધ, સાત્વિક અને પારિવારિક ગરબી મેં ક્યાંય નથી જોઈ. આ જ આપણો અસલી વારસો છે!"
થોડી જ વારમાં બાળકો અને પુરુષો પણ જોડાયા. રોહન દેશમુખ, દેવાંશ જોશી, વિક્રમ શર્મા, પ્રોફેસર સૌરવ મુખર્જી અને રાહુલ અગ્રવાલે કેડિયા-ધોતીમાં ગોળાકાર બનાવીને દેશી 'હીંચ' લીધી. નાના રુદ્ર અને આર્શવ પણ લાકડાના દેશી દાંડિયા લઈને વચ્ચે ઘૂમી રહ્યા હતા.
બરાબર રાત્રે દસ વાગ્યે ગરબાની પ્રથમ રાત્રિની પૂર્ણાહુતિ આરતી થઈ.
આરતી પછી ગાર્ડન પાસે આવેલા ઓપન કિચનમાં સોસાયટી તરફથી રાખવામાં આવેલી નાસ્તાની વ્યવસ્થા શરૂ થઈ. આજે પ્રથમ નોરતે શેફ મનપ્રીત સિંહ ગિલ અને કેટરિંગ ટીમે સોસાયટી માટે ખાસ પરંપરાગત ગરમાગરમ મેનુ તૈયાર કર્યું હતું:
તાર-તાર નીકળતી ગરમાગરમ દેશી ઘીની જલેબી અને કુરકુરા ફાફડા! સાથે કાચા પપૈયાનો તીખો-મીઠો સંભારો અને કઢી.
વડીલો અને બાળકો માટે બદામ-પિસ્તા અને કેસરવાળું ઉકાળેલું મસાલા દૂધ!
સોસાયટીના તમામ પરિવારો—અય્યર પરિવાર, દેશમુખ પરિવાર, શર્મા પરિવાર, દારૂવાલા પરિવાર અને નવો આવેલો અગ્રવાલ પરિવાર એકબીજાની પંગતમાં પ્લાસ્ટિક-મુક્ત પતરાળાં પર બેસીને નાસ્તો કરવા લાગ્યા.
સિક્યુરિટી ગાર્ડ બાબુલાલ અને સફાઈ કર્મી કેસાજીને પણ બાળકોએ આદરપૂર્વક નાસ્તો પીરસ્યો.
માણેક લાલે જલેબીનો ટુકડો મોંમાં મૂકતાં કહ્યું, "હિતેશ, આને કહેવાય સોસાયટીનો સાચો ઉત્સવ! કોઈ દેખાડો નહીં, કોઈ મોટો ખર્ચ નહીં, પણ સોસાયટીના ચોકમાં માતાજીની ભક્તિ અને પછી આખી સોસાયટી સાથે બેસીને પ્રેમથી વહેંચીને ખાય—આ જ આપણી આનંદનગરની ખરી મિરાત છે!"
જાગૃતિ પટેલે પહેલા નોરતાના દેશી ગરબા અને વડીલોના નાચવાની સુંદર રીલ બનાવીને સોસાયટીના ગ્રુપમાં મૂકી, જેને મિનિટોમાં જ સેંકડો શેર મળ્યા.
પ્રથમ નોરતાની આ રાત આનંદનગરના દરેક સભ્યના દિલમાં ભક્તિ, સંસ્કાર અને વડીલો પ્રત્યેના અગાધ આદરનો મધુર દીપક પ્રગટાવી ગઈ.
📝 માણેક લાલની ડાયરી (પ્રકરણનો અંત):
"જ્યાં ઘરના વડીલોની આંખોમાં આદર અને સંતોષના આંસુ છલકાય, ત્યાં જગતજનની મા ભગવતી પોતે આશીર્વાદ આપવા પધારે છે! આજે વરિષ્ઠ નાગરિક દિવસે યુવાનોએ જે કૃતજ્ઞતા દર્શાવી અને સાંજે મા શૈલપુત્રીના ચરણોમાં અખંડ જ્યોત પ્રગટી, એણે સિદ્ધ કરી દીધું કે સંસ્કૃતિ અને સંસ્કાર ક્યારેય જૂના થતા નથી. બહાર ભલે દુનિયા મોર્ડન ગરબા અને ડીજેના ઘોંઘાટ પાછળ દોડતી હોય, પણ આપણી શેરીની ગરબી, દેશી તાળીઓનો તાલ અને સાથે બેસીને ખાધેલા ફાફડા-જલેબીમાં જે સ્નેહનો સ્વાદ છે, એ દુનિયાના કોઈ વૈભવમાં નથી. મા શૈલપુત્રી સમગ્ર આનંદનગર પર સદાય સુખ, શાંતિ અને દીર્ઘાયુષ્યની કૃપા વરસાવતી રહે, એ જ આજના પ્રથમ નોરતાની અંતરતમ પ્રાર્થના!"
