ઉડતા તીર
-રાકેશ ઠક્કર
આયુષ્માન ખુરાનાની 'ઉડતા તીર' નો હેતુ ભારત-પાકિસ્તાનના ગંભીર વિષય પર કોઈ પરંપરાગત પ્રયોગ કરવાના બદલે એકદમ હળવી, સ્વચ્છ અને 'કોમેડી ઓફ એરર્સ' જેવી મૂંઝવણભરી મસ્તી આપવાનો હોય તો આ દૃષ્ટિએ નિર્માતાઓનો પ્રયોગ અનોખો છે. ભારત અને પાકિસ્તાનના ગંભીર રાજકીય તથા જાસૂસી સંબંધોની પૃષ્ઠભૂમિ પર બનેલી આ ફિલ્મ કોઈ પરંપરાગત વોર ડ્રામા કે સીરિયસ થ્રિલર નથી પરંતુ એમાં તર્ક અને ગંભીરતાને એક બાજુ મૂકીને માત્ર મૂંઝવણ અને હાસ્યનું સર્જન કરવામાં આવ્યું છે.
ફિલ્મની શરૂઆત જ એક રહસ્યમય અને તટસ્થ સ્મિત ઉપજાવે તેવી અંદાજમાં થાય છે જ્યારે દર્શક સિનેમાઘરમાં બેસીને વિચારે છે કે આખરે આ 'તીર' કઈ દિશામાં જઈ રહ્યું છે અને ક્યાં વાગશે. આ ફિલ્મની વાર્તા એક એવા જાસૂસની આસપાસ ફરે છે જે પાકિસ્તાન તરફથી ભારતની ધરતી પર એક ગુપ્ત મિશન પર આવ્યો છે, પરંતુ એક અકસ્માતમાં તેની યાદશક્તિ સંપૂર્ણપણે નાશ પામે છે અને હોસ્પિટલમાંથી બહાર આવ્યા બાદ તે ખુદને એક પક્કો ભારતીય સૈનિક માનવા લાગે છે.
આ પ્રકારનો ડ્યુઅલ પર્સનાલિટી અને આઇડેન્ટિટી ક્રાઇસિસનો વિષય ફિલ્મને શરૂઆતથી જ એક અલગ જ ટ્રેક પર લઈ જાય છે, જ્યાં દર્શકોએ માત્ર હસવાનું છે, કારણ કે હીરો પોતે નથી જાણતો કે તેનું અસલી વતન કયું છે અને તે કયા દેશની રક્ષા કરી રહ્યો છે. ફિલ્મનો ફર્સ્ટ હાફ અપેક્ષા કરતા વધુ આકર્ષક અને અણધાર્યા હાસ્યથી ભરેલો છે, જેમાં નાસસમજ પાત્રો અને તેમની બેવકૂફીભરી હરકતો દ્વારા સિચ્યુએશનલ કોમેડી ઊભી કરવામાં આવી છે. જોકે, આ પૂરી મસ્તી અને ગાંડપણની વચ્ચે ફિલ્મની પટકથામાં કેટલાક એવા વળાંકો અને ટ્વિસ્ટ્સ આવે છે જે વાર્તાને સાવ સપાટ થવા દેતા નથી અને અંત સુધી પ્રેક્ષકોને જકડી રાખવામાં સફળ રહે છે.
આ સમગ્ર ફિલ્મના માહોલ અને કથાને પોતાના અભિનયથી જીવંત રાખવામાં આયુષ્માન ખુરાનાની ભૂમિકા અત્યંત કેન્દ્રીય રહી છે, જેણે પોતાની લાંબી અને પ્રભાવશાળી કારકિર્દીમાં હંમેશાં વિષયવસ્તુ આધારિત અને અલગ પ્રકારની ફિલ્મો પસંદ કરવાની પરંપરા જાળવી રાખી છે. 'વિકી ડોનર'થી લઈને 'અંધાધૂન', 'આર્ટિકલ 15' અને 'બધાઈ હો' જેવી ફિલ્મોથી બોલિવૂડમાં એક અલગ જ ઓળખ બનાવનાર આયુષ્માને સામાજિક ગંભીરતા અને વિવાદાસ્પદ મુદ્દાઓને મનોરંજન સાથે જોડવામાં હંમેશાં કુશળતા બતાવી છે. તેની કારકિર્દીની ખાસિયત રહી છે કે તે એવા અનોખા પાત્રો પસંદ કરે છે જે સામાન્ય હીરોની છબીથી બિલકુલ વિપરીત હોય છે. 'ઉડતા તીર'માં પણ તેણે એક એવા જાસૂસની ભૂમિકા ભજવી છે જેની યાદશક્તિ જતી રહી છે અને તે પોતાના જ અસ્તિત્વની દ્વિધામાં ફસાયેલો છે.
આ ફિલ્મમાં આયુષ્માનના અભિનયને લઈને થોડી મિશ્ર પ્રતિક્રિયાઓ પણ જોવા મળે છે, જ્યાં કેટલાક દ્રશ્યોમાં તેનો ઉત્સાહ અને જૂના સ્ક્રિપ્ટ સિલેક્શનની ઝાંખી દેખાય છે, તો ક્યારેક એવું પણ અનુભવાય છે કે તે થોડા રીપીટ મોડમાં કે પોતાની જ શૈલીની છાયામાં કામ કરી રહ્યો છે. તેમ છતાં, અભિનેતા તરીકે તેની ગંભીર અને કોમિક ટાઈમિંગનું સંતુલન આ મૂંઝવણભરેલા પાત્રને ન્યાય આપે છે.
આયુષ્માનની સાથે ફિલ્મમાં રાહુલ બોસ અને મુકલ દેવ જેવા અનુભવી કલાકારોએ પોતાના દમદાર અભિનયથી કોમેડીના સ્તરને ઊંચું લાવવામાં મોટો ભાગ ભજવ્યો છે, ખાસ કરીને રાહુલ બોસના કેટલાક એવા સીન્સ છે જે કોઈપણ દર્શકના ચહેરા પર ખડખડાટ હાસ્ય લાવવા માટે પૂરતા છે. સહાયક કલાકારોની વાત કરીએ તો સોહેલ નૈયર જેવા યુવા કલાકારોએ પણ પોતાના અભિનયથી મજબૂત પ્રભાવ પાડ્યો છે અને ઘણા સીન્સમાં તેઓ મુખ્ય અભિનેતાને પણ ટક્કર આપતા નજરે પડે છે. સારા અલી ખાન અને સ્મિતા તાંબે પોતપોતાની ભૂમિકાઓમાં યોગ્ય છે. રામ કપૂર, બ્રિજેન્દ્ર કાલા અને ગુલશન ગ્રોવર પણ વાર્તામાં મનોરંજક તત્વો ઉમેરે છે.
ભારત અને પાકિસ્તાનના સંબંધો પર જ્યારે પણ બોલિવૂડ ફિલ્મ બનાવે છે, ત્યારે કાં તો સરહદ પર ભારે ગોળીબાર થાય, કાં તો છાતી ઠોકીને દેશભક્તિના તોતિંગ ડાયલોગ વાગે અથવા તો રડાવનારો ડ્રામા થાય. પણ આ ફિલ્મે તર્ક જ બદલી નાખ્યો! એક પાકિસ્તાની જાસૂસ ભારતમાં મિશન પર આવે, યાદશક્તિ ગુમાવી બેસે અને પોતે જ અસલી 'દેશભક્ત ભારતીય સૈનિક' બનીને પાકિસ્તાની વિલનોની વાટ લગાડી દે એ વિચાર પોતે જ એટલો ક્રેઝી અને રમુજી છે કે વિષયની પસંદગીની બાબતમાં તીર ચોક્કસપણે નિશાન પર વાગ્યું છે. વિચાર જેટલો સ્માર્ટ હતો એટલી સ્માર્ટ તેની પટકથા નથી. જ્યારે તાર્કિક સિચ્યુએશનલ કોમેડી બનાવવાની જરૂર હતી ત્યારે તેને થોડી 'બચકાની' અને બળજબરીપૂર્વકની ઓવર-એક્ટિંગ તરફ વાળી દીધી. પરિણામે જે તીર સીધું લક્ષ્ય વીંધી શકતું હતું તે વચ્ચે હવામાં થોડું હેલિકોપ્ટરની જેમ ગોળ-ગોળ ફરી ગયું! ટૂંકમાં, આ વખતે આયુષ્માનનું તીર નિશાન પર વાગવાને બદલે લક્ષ્યની સહેજ બાજુમાંથી પસાર થઈ ગયું.
ફિલ્મની લંબાઈ આશરે સવા બે કલાકની છે, જે થિયેટરમાં બેસીને ટાઈમ પાસ કરવા માટે યોગ્ય પુરવાર થાય છે. ક્લાઇમેક્સની નજીક આવતા જ ફિલ્મમાં જે છેલ્લો ટ્વિસ્ટ મૂકવામાં આવ્યો છે તે આખી વાર્તાને એક નવો જ આયામ આપે છે અને અત્યાર સુધીની અર્થહીન કે ગાંડપણ ભરેલી સ્ક્રિપ્ટને અચાનક એક સ્માર્ટ વળાંક તરફ વાળી દે છે. અંતમાં, આ ફિલ્મ કોઈ ક્રાંતિકારી કે ઊંડાણપૂર્વકનો સંદેશ આપતી કલા નથી પરંતુ તે એક એવી ફ્રેશ કોમેડી છે જે ગંભીર વિષયો પર હળવું સ્મિત લાવવામાં સફળ રહે છે અને સિનેમાઘરમાં બેસીને કોઈ પણ પ્રકારના તણાવ વગર હસવાની તક પૂરી પાડે છે.
