aanand nagar books and stories free download online pdf in Gujarati

આનંદનગર : પ્રકરણ ૧૦૪

🪔✨ પ્રકરણ ૧૦૪: વાક, વસુ અને વાઘ બારસનું ત્રિવેણી રહસ્ય, ભટ્ટજીનો જ્ઞાનપ્રકાશ અને આનંદ ગૅંગની ધમાકેદાર આતશબાજી!

દૈનિક ચબરાકિયાં:
"વાણીમાં સરસ્વતીનો વાસ હોય, હૃદયમાં ગૌમાતા પ્રત્યે વાત્સલ્ય હોય અને મુખ પર વાઘ જેવી નિર્ભયતા હોય—એ જ સાચી બારસ! દિવાળી પર્વમાળાનો આ પ્રથમ ઉંબરો આપણને શીખવે છે કે તહેવાર માત્ર ફટાકડાના ધુમાડામાં નથી, પણ શબ્દોની મીઠાશ અને પ્રકૃતિ સાથેના અતૂટ સ્નેહમાં સમાયેલો છે!"

દિવાળીના મહાપર્વની શરૂઆતનો પ્રથમ દિવસ એટલે આસો વદ બારસ!
આનંદનગર સોસાયટીના સેન્ટ્રલ ગાર્ડનમાં સાંજના ઢળતા સૂર્યના કેસરીયા રંગો વચ્ચે વાતાવરણ અત્યંત પવિત્ર અને ઉત્સવમય બન્યું હતું. હજુ હમણાં જ પરિસરમાં રામજી કુંભારના હાથના માટીના દીવાઓ પ્રગટાવવામાં આવ્યા હતા.
ગાર્ડનના મુખ્ય ઓટલે સોસાયટીના તમામ સભ્યો ભેગા થયા હતા: સિનિયર સિટિઝન વડા માણેક લાલ, રૂસ્તમ દારૂવાલા, મદન લાલ શર્મા, અવધેશ શર્મા,મનોહર જોશી, સેક્રેટરી હિતેશ પટેલ, પ્રમુખ હર્ષિલ મહેતા,રોહન દેશમુખ,દેવાંશ જોશી, રાહુલ અગ્રવાલ, પ્રતીક શાહ અને પ્રતીક્ષા શાહ.
સામે મહિલા મંડળમાં વડીલ વસંતી બા, ભાવના બા, પરિઝાદ દારૂવાલા, જાગૃતિ પટેલ, અંજુ મહેતા, મોનિકા પાટીલ, સોનાલીબેન, રેણુ દેશમુખ, રેણુ શર્મા પણ આતુરતાથી બેઠાં હતાં.
ચર્ચા શરૂ થઈ કે આજના દિવસને કોઈ 'વાઘ બારસ' કહે છે, તો કોઈ 'વસુ બારસ' કે 'વાક બારસ'!
રૂસ્તમ દારૂવાલાએ પોતાની વિન્ટેજ મૂંછો પર હાથ ફેરવતાં ખડખડાટ હસીને પૂછ્યું, "પરવરદિગાર! કેશવભાઈ, આ એક જ દિવસના આટલા બધા નામો કેમ બાવા? શું આજે વાઘને દૂધ પીવડાવવાનું હોય કે ગાયની પૂજા કરવાની હોય?"
દ્વારકાના વિદ્વાન કેશવ ભટ્ટ પોતાના ગળામાં કેસરીયો ખેસ સરખો કરતાં હસ્યા. તેમણે હાથ જોડીને સમગ્ર સોસાયટી સમક્ષ આ પાવન દિવસનું શાસ્ત્રોક્ત અને સાંસ્કૃતિક રહસ્ય સરળ શબ્દોમાં રજૂ કર્યું.
કેશવ ભટ્ટે સૌને શાંતિપૂર્વક સમજાવતાં કહ્યું:
"વડીલો અને સ્નેહીજનો! આપણી ભારતીય સંસ્કૃતિ એટલી ગહન છે કે પ્રત્યેક તહેવાર પાછળ જીવન જીવવાની અદ્ભુત ફિલસૂફી છુપાયેલી છે. આસો વદ બારસ માટે જે ત્રણ નામો વપરાય છે, એ ત્રણેયનો અર્થ અને મહત્વ સમજો:
મૂળ સંસ્કૃત શબ્દ ‘વાક્’ એટલે કે વાણી અને જ્ઞાનની અધિષ્ઠાત્રી દેવી માં સરસ્વતી! દિવાળીની શરૂઆતમાં આ દિવસ વાણીની પવિત્રતાનો છે. જૂના જમાનામાં વેપારીઓ આ દિવસથી પોતાના જૂના ચોપડા સરભર કરવાની શરૂઆત કરતા અને સરસ્વતી માતાનું સ્મરણ કરીને પ્રાર્થના કરતા કે અમારા મુખમાંથી ક્યારેય અસત્ય કે કડવા શબ્દો ન નીકળે અને હિસાબ-કિતાબમાં પ્રામાણિકતા રહે. સાચી લક્ષ્મી તો જ ઘરમાં ટકે જો જીભ પર શુદ્ધ સરસ્વતી બિરાજમાન હોય!
‘વસુ’ એટલે દ્રવ્ય, ધન અને ગાય! આ દિવસ મુખ્યત્વે ગાય અને તેના વાછરડાના વાત્સલ્ય અને પૂજનનો છે, જેને શાસ્ત્રોમાં ગોવત્સ દ્વાદશી કહેવાય છે. મહારાષ્ટ્ર અને દક્ષિણ ગુજરાતમાં માતાઓ પોતાના સંતાનોના દીર્ઘાયુષ્ય અને પરિવારની સુખાકારી માટે વ્રત રાખે છે. ગાય-વાછરડાને કુમકુમ તિલક કરી, બાજરીના રોટલા કે પલાળેલા મગ-અડદ ખવડાવીને પૂજા થાય છે. આ પર્વ આપણને મૂંગા પશુઓ અને પ્રકૃતિ પ્રત્યે કૃતજ્ઞ બનતાં શીખવે છે.
કાળક્રમે લોકબોલીમાં સંસ્કૃત શબ્દ ‘વાક્’નું અપભ્રંશ થઈને ‘વાઘ’ થઈ ગયું! ગ્રામીણ અને વનવાસી વિસ્તારોમાં આ દિવસે પોતાના પાલતુ પશુધનની જંગલી હિંસક પશુઓથી રક્ષા થાય તે માટે વનદેવતા અને વાઘદેવની પૂજા કરવાની પરંપરા જોડાયેલી છે. વાઘ એ શક્તિ, નિર્ભયતા અને શૌર્યનું પ્રતીક છે. આ પર્વ આપણને સંદેશ આપે છે કે જીવનમાં ગમે તેવી વિપત્તિ આવે, મનમાંથી ડર કાઢીને વાઘ જેવી ખુમારી રાખવી!"
કેશવ ભટ્ટે ઉપસંહાર કરતાં કહ્યું, "આમ, દિવાળી પર્વમાળાનો પ્રારંભ વાણીની પવિત્રતા (વાક), પ્રકૃતિ-પશુપ્રેમ (વસુ) અને શૌર્ય-નિર્ભયતા (વાઘ)—આ ત્રણેય દિવ્ય સદ્ગુણોના સમન્વયથી થાય છે!"
આ સાંભળીને માણેક લાલે લાકડી જમીન પર ટેકવીને તાળી પાડી, "વાહ ભટ્ટજી વાહ! તમે તો એક જ વાતમાં આપણી સનાતન સંસ્કૃતિનો આખો નિચોડ આપી દીધો."
ભટ્ટજીના વ્યાખ્યાન પછી, સોસાયટીના ગેટ પાસે એક દૂધવાળો ભાઈ પોતાની ગાય અને રૂપાળા નાનકડા વાછરડાને લઈને આવ્યો.
વડીલ વસંતી બા, ભાવના બા, જાગૃતિ પટેલ અને અંજુ મહેતાએ તાંબાની થાળીમાં કંકુ, અક્ષત અને ગોળ-બાજરીના રોટલા લઈને ગાય-વાછરડાનું ભાવપૂર્વક પૂજન કર્યું. વાછરડાના માથે હાથ ફેરવતાં નાનો ઓમ અને તોફાની રુદ્ર (ટીનીયો) ખુશીથી કૂદવા લાગ્યા.
પ્રતીક્ષા શાહે આ સુંદર પરંપરાનો વિડીયો બનાવતાં કહ્યું, "આ છે આપણા ભારતનો અસલી સંસ્કાર—જ્યાં તહેવારની શરૂઆત મૂંગા જીવની પૂજાથી થાય છે!"
ગૌપૂજન અને સંધ્યા આરતી સંપન્ન થયા પછી હવે વારો હતો બાળકોના સૌથી પ્રિય કાર્યક્રમનો—'સામૂહિક ફટાકડા ઉત્સવ'!
સેક્રેટરી હિતેશ પટેલ અને ઓટો-એક્સપર્ટ રોહન દેશમુખે ક્લબ હાઉસ બહારના ખુલ્લા સુરક્ષિત મેદાનમાં પાણીની ડોલ અને સેફ્ટી કિટ્સ ગોઠવી રાખી હતી.
સોસાયટીના તમામ બાળકો ભેગા થયા:
વિવાન, કાવ્યા, ગુરુનુર, ઓમ, શોર્ય, ક્રિશ, કિયારા, રિયાન, મીરાં, ઝારા, અનુશ્રી, અચ્યુત, અનાયા, રુદ્ર , આરવ, તનિષ્કા, મિશ્રી, આરવ, અન્વી અને આન્યા
કોઈએ મોંઘા કે પ્રદૂષણ ફેલાવતા મોટા બોમ્બ નહોતા લીધા. બાળકો પાસે ઇકો-ફ્રેન્ડલી ગ્રીન ફટાકડા હતા:
નાના ઓમ અને કિયારાએ હાથમાં સોનેરી અને રૂપેરી ફૂલઝડીઓ પકડીને ગોળ-ગોળ ચક્રો બનાવ્યાં.
વિવાન અને શોર્યે જમીન પર રંગબેરંગી ચકરડીઓ મૂકી, જે ‘સરરર...’ કરતી જમીન પર નાચવા લાગી.
ક્રિશ અને રુદ્રે રંગબેરંગી તણખા વરસાવતી કોઠીઓ (અનાર) પ્રગટાવી. આકાશ તરફ દસ-દસ ફૂટ ઊંચા સોનેરી ફુવારા ઊડ્યા ત્યારે આખો પરિસર સોનેરી પ્રકાશમાં નહાઈ ગયો!
એલિના અને ઈશાને આકાશમાં રંગબેરંગી તારાઓ વરસાવતા રોશનીવાળા સ્કાય-શોટ્સ છોડ્યા.
બાળકોના નિર્દોષ કિલકિલાટ અને તાળીઓના ગડગડાટથી આખું આનંદનગર ગૂંજી ઊઠ્યું. રૂસ્તમ દારૂવાલા પણ બાળકો વચ્ચે દોડી ગયા અને હાથમાં બે ફૂલઝડીઓ પકડીને નાચવા લાગ્યા, "પરવરદિગાર! મારી જવાની પાછી આવી ગઈ બાવા!"
શેફ મનપ્રીત સિંહ ગિલે તમામ બાળકો અને વડીલો માટે તાજા બનાવેલા ગરમાગરમ પૌંઆ અને કેસરવાળું દૂધ પીરસ્યું.
વાક બારસની વાણીની મીઠાશ, વસુ બારસનું ગૌવાત્સલ્ય અને વાઘ બારસની નિર્ભયતા સાથે બાળકોની આતશબાજીએ આનંદનગરના આંગણે દિવાળીની પર્વમાળાનો સાચા અર્થમાં ઐતિહાસિક પ્રારંભ કરાવી દીધો હતો. દરેકના ચહેરા પર એકતા, આનંદ અને સંતોષનો અખંડ ઉજાસ પથરાયેલો હતો.

📝 માણેક લાલની ડાયરી (પ્રકરણનો અંત):
"દિવાળી પર્વમાળાનો પ્રથમ દીવો આજે આનંદનગરના આંગણે પ્રગટ્યો છે! કેશવ ભટ્ટજીએ આજે જે રીતે વાક, વસુ અને વાઘ બારસનું ત્રિવેણી રહસ્ય સમજાવ્યું, એણે સાબિત કર્યું કે આપણા પૂર્વજોએ દરેક તહેવારમાં જીવન સંસ્કારો ભરી દીધા છે. વાણી પવિત્ર રહે તો સંબંધો સુધરે છે, ગૌપૂજનથી પ્રકૃતિ પ્રત્યે સ્નેહ જાગે છે અને વાઘ જેવી ખુમારી આપણને વિપત્તિ સામે અડીખમ રાખે છે. આજે જ્યારે બાળકોએ એકસાથે મળીને હળીમળીને ફટાકડા ફોડ્યા અને વડીલોએ એમના હાસ્યમાં પોતાની ખુશી શોધી, ત્યારે મને લાગ્યું કે આ જ આપણું સાચું ધન છે. પરમકૃપાળુ પરમાત્મા આ પર્વમાળાના પ્રત્યેક દિવસને આનંદનગરના દરેક પરિવાર માટે પ્રેમ અને પ્રકાશથી છલકાવી દે, એ જ મંગલ પ્રાર્થના!"