પ્રકરણ ૬૬: ભાવનગરથી બ્રિટન સુધીની ઊંચી ઉડાન, જાનવી બારૈયાની ગૌરવગાથા અને આનંદનગરની દીકરીઓ માટે પ્રેરણા સંવાદ!
દૈનિક ચબરાકિયાં:
"જ્યારે દીકરીઓને સંસ્કાર સાથે સંકલ્પ અને ભણતરની સાચી પાંખો મળે છે, ત્યારે એ માત્ર ઘર કે આંગણું નહીં પણ આખું ગગન આંબી લે છે! ગુજરાતના એક નાના શહેરથી નીકળીને વિશ્વની સૌથી મોટી એરોસ્પેસ ટીમમાં એકમાત્ર ભારતીય તરીકે સ્થાન પામવું, એ જ સાબિત કરે છે કે ભારતની દીકરીઓ હવે દુનિયાનું નેતૃત્વ કરી રહી છે!"
એક સોનેરી સવારે આનંદનગર સોસાયટીના ક્લબ હાઉસમાં અનોખી રોનક છવાઈ હતી. સવારના અખબારના પાના પર છપાયેલા એક સમાચારે આખી સોસાયટીમાં ખુશી અને ગર્વની લહેર દોડાવી દીધી હતી.
ક્લબ હાઉસના મોટા ટેબલ પર અખબાર ખૂલ્લું પડ્યું હતું, જેના મોટા અક્ષરો સૌનું ધ્યાન ખેંચી રહ્યા હતા: "આંતરરાષ્ટ્રીય એરોસ્પેસ ટીમમાં જાનવી બારૈયા એકમાત્ર ભારતીય સભ્ય: રૂ. ૮૫ લાખના પેકેજ સાથે ભાવનગરની દીકરી યુકેમાં એરોસ્પેસ એન્જિનિયર બની!"
સોસાયટીના માણેક લાલ, કેશવ ભટ્ટ, મદન લાલ શર્મા, અવધેશ શર્મા અને મનોહર જોશી વડીલોની હરોળમાં બેઠા હતા.
ટેબલની બીજી બાજુ સોસાયટીના એન્જિનિયરો—નિવૃત્ત મિકેનિકલ એન્જિનિયર રૂસ્તમ દારૂવાલા, કાર્તિક અય્યર, રોહન દેશમુખ અને દેવાંશ જોશી ઊંડા આદર સાથે આ સમાચાર વાંચી રહ્યા હતા.
અને સામે બેઠી હતી સોસાયટીની દીકરીઓની સેના: સાયન્સ સ્ટુડન્ટ આન્યા, તેજસ્વી દેશમુખ, ટ્રાવેલર શ્રુતિ અગ્રવાલ, યોગ ટ્રેનર કાવ્યા જોશી, અને 'આનંદ ગૅંગ'ની દીકરીઓ—અનાયા, કિયારા, મીરાં, ઝારા, અનુશ્રી, તનિષ્કા, એલીના, મિશ્રી અને અન્વી! તેમની સાથે મીનાક્ષી અય્યર,જાગૃતિ પટેલ અને વસંતી બા પણ ગર્વભેર હાજર હતાં.
રૂસ્તમ દારૂવાલાએ પોતાની મૂંછો પર હાથ ફેરવતાં ખુરશી પરથી ઊભા થઈને કહ્યું, "પરવરદિગાર! કાર્તિકભાઈ, મદનલાલજી... જરા જુઓ તો ખરા! આપણા ગુજરાતના ભાવનગર જેવા સંસ્કારી શહેરની દીકરી જાનવી બારૈયાએ બ્રિટનમાં જઈને એરોસ્પેસ ટેકનોલોજીની આખી દુનિયા હચમચાવી દીધી બાવા! ૨૫ મિલિયન અમેરિકન ડૉલરના મેગા પ્રોજેક્ટમાં દુનિયાભરના સાયન્ટિસ્ટ્સ વચ્ચે એ એકમાત્ર ભારતીય છે!"
એરોસ્પેસ અને સફ્રાન (Safran) પ્રોજેક્ટ
મદન લાલ શર્માએ ચશ્મા સરખા કરતાં કહ્યું, "રૂસ્તમભાઈ, ૮૫ લાખનું વાર્ષિક પેકેજ મળવું એ તો માત્ર આર્થિક બાબત છે, પણ યુકે સરકારના સમર્થન સાથે વિશ્વની સૌથી અગ્રણી એરોસ્પેસ કંપની 'સફ્રાન' (Safran) સાથે સંકળાયેલા આટલા મોટા પ્રોજેક્ટમાં સિનિયર એરોસ્પેસ એન્જિનિયર તરીકે મહત્વપૂર્ણ ટેકનિકલ જવાબદારી નિભાવવી એ અદ્ભુત સિદ્ધિ કહેવાય!"
ઓટો-એક્સપર્ટ રોહન દેશમુખે ટેકનિકલ પાસું સમજાવતાં કહ્યું, "અંકલ, સફ્રાન કંપની એવિએશન, જેટ એન્જિન અને સ્પેસ રોકેટ પ્રોપલ્શનમાં દુનિયામાં ટોચ પર છે. એરોસ્પેસ એન્જિનિયરિંગ એ માત્ર મિકેનિક્સ નથી; એમાં થર્મોડાયનેમિક્સ, એરોડાયનેમિક્સ, એડવાન્સ્ડ મટિરિયલ સાયન્સ અને સુપરસોનિક સ્પીડમાં એન્જિનના તાપમાનને નિયંત્રિત કરવાની અતિ જટિલ ગણતરીઓ સામેલ હોય છે. આવી જગ્યાએ સિનિયર પદ મેળવવું એ જ દર્શાવે છે કે જાનવીની ટેકનિકલ કુશળતા કેટલી અદભુત હશે!"
દેવાંશ જોશીએ ઉમેર્યું, "બિલકુલ રોહનભાઈ! અને આજના સમયમાં જ્યારે યુવાનો સહેલા રસ્તા શોધતા હોય છે, ત્યારે એક દીકરીએ STEM (Science, Technology, Engineering, Mathematics) ના સૌથી કઠિન ક્ષેત્રમાં જઈને આ વૈશ્વિક સિદ્ધિ હાંસલ કરી છે."
આ ચર્ચા વચ્ચે કાર્તિક અય્યરે સોસાયટીની દીકરીઓ તરફ નજર કરી. આન્યા, અનાયા, કિયારા અને તનિષ્કાની આંખોમાં આ અહેવાલ વાંચીને એક અનોખી ચમક દેખાતી હતી.
કાર્તિક અય્યરે માઈક હાથમાં લઈને ખૂબ જ સ્નેહાળ અને પ્રેરક અવાજે સંબોધન શરૂ કર્યું:
"મારી વહાલી દીકરીઓ—આન્યા, અનાયા, કાવ્યા, મીરાં અને આપણી તમામ નાની બહેનો! જાનવી બારૈયાની આ તસવીર ફક્ત એક અખબારી સમાચાર નથી, એ તમારા બધા માટે એક ખુલ્લું આકાશ છે!
આપણા સમાજમાં વર્ષોથી એક માનસિકતા હતી કે મેથ્સ, સાયન્સ કે એરોસ્પેસ જેવા ક્ષેત્રો દીકરીઓ માટે બહુ અઘરા છે. પણ કલ્પના ચાવલા અને સુનિતા વિલિયમ્સ પછી આજે ભાવનગરની જાનવીએ સાબિત કરી દીધું કે દીકરીઓ ધારે તો બ્રહ્માંડના રહસ્યો પણ ઉકેલી શકે છે."
સાયન્સ સ્ટુડન્ટ આન્યાએ ઉત્સુકતાથી પૂછ્યું, "અય્યર અંકલ, એક સામાન્ય સ્કૂલ કે કૉલેજમાંથી નીકળીને આવી આંતરરાષ્ટ્રીય સ્પેસ ટીમ સુધી પહોંચવા માટે સૌથી મહત્વનું શું હોય છે? શું માત્ર ઊંચા માર્ક્સ પૂરતા છે?"
કાર્તિક અય્યરે સ્મિત સાથે સમજાવ્યું:
"ના આન્યા, માત્ર ગોખણપટ્ટી કે માર્ક્સ નહીં. ત્રણ બાબતો સૌથી અગત્યની છે:
૧. મૂળભૂત વિજ્ઞાનમાં ઊંડી રુચિ :સવાલ પૂછવાની હિંમત રાખો. વસ્તુઓ કેમ કામ કરે છે, વિમાન કેમ ઉડે છે, રોકેટ ગુરુત્વાકર્ષણને કેમ માત આપે છે—એની પાછળનું સાચું ગણિત સમજો.
૨. અડગ પરિશ્રમ અને નિષ્ફળતાનો સ્વીકાર: સાયન્સ અને એન્જિનિયરિંગમાં સેંકડો પ્રયોગો નિષ્ફળ જાય છે, પણ જે હાર માન્યા વગર ફરી ગણતરી માંડે છે એ જ જાનવી બારૈયા બને છે.
૩. આત્મવિશ્વાસ: ક્યારેય એવું ન વિચારો કે હું નાના શહેરની છું કે મારું બેકગ્રાઉન્ડ સાદું છે. પ્રતિભા ભાષા કે સરહદોની મોહતાજ નથી હોતી."
નાની અનાયા અને કિયારાએ હાથ ઊંચા કરીને કહ્યું, "અય્યર અંકલ, અમારે પણ મોટા થઈને રોકેટ અને એરોપ્લેન બનાવવા છે!"
મીનાક્ષી અય્યરે આગળ આવીને અનાયા અને નાની બાળકીઓને વહાલથી ભેટીને કહ્યું, "દીકરીઓ, તમારા આ સપનાને પૂરું કરવા માટે આખુ આનંદનગર તમારી સાથે ઊભુ છે."
કાર્યક્રમના અંતિમ ચરણમાં સિનિયર સિટિઝન વડા માણેક લાલે પોતાની લાકડી જમીન પર ટેકવીને ઊભા થતાં ગળગળા અવાજે કહ્યું:
"દીકરીઓ! જાનવી બારૈયાએ માત્ર ભાવનગર કે ગુજરાતનું નહીં, પણ સમગ્ર ભારતવર્ષનું મસ્તક વિશ્વમાં ગૌરવથી ઊંચું કર્યું છે. જ્યારે એક દીકરી ભણે છે અને આગળ વધે છે, ત્યારે માત્ર એક કુટુંબ નહીં પણ આવનારી આખી પેઢી સશક્ત બને છે. આપણી આનંદનગર સોસાયટીની તમામ દીકરીઓ આજના આ સમાચારમાંથી પ્રેરણા લે અને પોતાની રુચિ મુજબ ગમે તે ક્ષેત્રમાં નિર્ભય બનીને આગળ વધે એ જ અમારા વડીલોના અંતરના આશીર્વાદ છે!"
રૂસ્તમ દારૂવાલા, મનોહર જોશી અને કેશવ ભટ્ટે પણ તાળીઓ પાડીને દીકરીઓને પ્રોત્સાહિત કરી.
આ પ્રસંગે પ્રમુખ હર્ષિલ મહેતા અને સેક્રેટરી હિતેશ પટેલે જાહેરાત કરી કે સોસાયટીની લાઈબ્રેરીમાં ખાસ એરોસ્પેસ, એસ્ટ્રોનોમી અને STEM કરિયર સંબંધિત અદ્યતન પુસ્તકો અને મેગેઝિન્સ તાત્કાલિક ધોરણે વસાવવામાં આવશે, જેથી બાળકોને સતત માર્ગદર્શન મળતું રહે.
મીનાક્ષી અય્યર અને વસંતી બાએ તમામ દીકરીઓ અને વડીલોને ગળ્યા પેંડા વહેંચીને ખુશીની ઉજવણી કરી. ક્લબ હાઉસમાં શરૂ થયેલો આ સંવાદ આનંદનગરની નવી પેઢીની દીકરીઓના મનમાં ઊંચી ઉડાન ભરવાનો અડગ સંકલ્પ રોપી ગયો!
📝 માણેક લાલની ડાયરી (પ્રકરણનો અંત):
"જે દેશમાં સરસ્વતીની પૂજા માત્ર પુસ્તકો ખોલીને નહીં, પણ દીકરીઓને ખુલ્લા આકાશમાં ઊડવાની છૂટ આપીને થાય છે, તે દેશ ક્યારેય પાછળ રહી શકતો નથી! ભાવનગરની દીકરી જાનવી બારૈયાએ વિશ્વની સર્વોચ્ચ એરોસ્પેસ ટેકનોલોજીની ટીમમાં સ્થાન મેળવીને દરેક ભારતીયનું હૃદય ગદગદ કરી દીધું છે. આજે કાર્તિક, રૂસ્તમ અને અમારા એન્જિનિયરોએ આનંદનગરની દીકરીઓના મનમાં જે આત્મવિશ્વાસનો દીવો પ્રગટાવ્યો છે, એ જોઈને મને પૂર્ણ વિશ્વાસ છે કે આવતીકાલે આપણી સોસાયટીમાંથી પણ કોઈ દીકરી દેશનું નામ સમગ્ર વિશ્વમાં રોશન કરશે. દીકરીઓને પાંખો આપો, આકાશ એની મેળે નમી જશે!"
