📍🪔 પ્રકરણ ૭૦: સરનામાનું નવું વિજ્ઞાન ‘ડિજિપિન’, ત્રીજા નોરતે મા ચંદ્રઘંટાની પૂજા અને પારંપરિક હીંચ રાસની રમઝટ!
દૈનિક ચબરાકિયાં:
"ટેકનોલોજી ઘરના સરનામાને ભલે આંકડાઓમાં ફેરવી નાખે, પણ એ ઘરમાં વસતા સ્નેહ અને સંસ્કારોને તો માત્ર લાગણી જ ઓળખી શકે! સવારે આધુનિક ભારતનું ડિજિટલ વિજ્ઞાન અને સાંજે મા ચંદ્રઘંટાના દરબારમાં પાટણના પટોળાં સાથે દેશી હીંચ—આ જ આનંદનગરની અસલી ઓળખ છે!"
આસો સુદ ત્રીજની ગુલાબી સવારે આનંદનગર સોસાયટીના સેન્ટ્રલ ગાર્ડનમાં મગનકાકાની કીટલી પરથી ગરમાગરમ આદુ-ફુદીનાવાળી ચાની સુગંધ પ્રસરી રહી હતી. લીમડાના ઓટલે સિનિયર સિટિઝન મંડળ જમાવડો કરીને બેઠું હતું.
વડીલ માણેક લાલ, રૂસ્તમ દારૂવાલા, કેશવ ભટ્ટ, મદન લાલ શર્મા, અવધેશ શર્મા, મનોજ દેશમુખ અને મનોહર જોશી રોજિંદા અખબાર સાથે બેઠા હતા.
ત્યાં જ હાથમાં ટેબ્લેટ અને અખબાર લઈને કાર્તિક અય્યર પોતાના ખાસ શાંત અને પ્રભાવશાળી અંદાજમાં આવી પહોંચ્યા. તેમની પાછળ દેવાંશ જોશી, રોહન દેશમુખ અને સેક્રેટરી હિતેશ પટેલ પણ જોડાયા.
કાર્તિક અય્યરે ટેબ્લેટ ટેબલ પર મૂકતાં કહ્યું, "વડીલો! એક ટેક્નોલોજી ના જૉરદાર સમાચાર અપડેટ આયા છે. ટૂંક સમયમાં આપણે કુરિયરવાળા કે સરકારી દસ્તાવેજોમાં 'ફ્લેટ નંબર ૪૦૨, એ-બ્લોક, આનંદનગર સોસાયટી, મંદિરની સામે, પાછળ વડલો' એવા લાંબા લચક સરનામા લખવાની જરૂર નહીં પડે! ભારત સરકારનો ટપાલ વિભાગ અને અંતરીક્ષ વિભાગ (ઈસરો) મળીને સમગ્ર દેશ માટે ૧૦ આંકડાનો ડિજિટલ એડ્રેસ કોડ એટલે કે 'ડિજિપિન' (DIGIPIN - Digital Postal Index Number) લાવી રહ્યા છે!"
રૂસ્તમ દારૂવાલાએ પોતાની વિન્ટેજ મૂંછો પર હાથ ફેરવતાં આશ્ચર્યથી પૂછ્યું, "પરવરદિગાર! કાર્તિકભાઈ, પિનકોડ તો ૬ આંકડાનો હોય છે બાવા! આ ૧૦ આંકડાનો નવો ડિજિપિન વળી શું બલા છે? અમારા ઘરનું નામ અને શેરી ભૂંસાઈ જશે કે શું?"
મદન લાલ શર્માએ પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી, "અરે ભાઈ, અમારે તો ઉંમર થઈ. આટલા લાંબા આંકડા યાદ કેવી રીતે રહેશે?"
કાર્તિક અય્યરે સ્મિત સાથે ટેબ્લેટ પર ભારતનો ભૌગોલિક સેટેલાઈટ ગ્રીડ મેપ ઓપન કર્યો અને વડીલોને સહજ રીતે સમજાવવાનું શરૂ કર્યું:
"મદનલાલજી અને રૂસ્તમ અંકલ, ગભરાવાની જરાય જરૂર નથી! સમજો કે આ આપણા ઘરનું ભૌગોલિક આધારકાર્ડ (Geo-Aadhaar) છે.
સમગ્ર ભારતના નકશાને ૪ મીટર બાય ૪ મીટરના નાના-નાના ગ્રીડ ચોકઠાંઓમાં વહેંચવામાં આવ્યો છે. તમારા ઘરનો દરવાજો જ્યાં ખૂલે છે, તે બરાબર ૪ ચોરસ મીટરની જગ્યાનો એક વિશિષ્ટ ૧૦ અક્ષર-આંકડાનો આલ્ફાન્યૂમેરિક કોડ જનરેટ થશે.
આપણા દેશમાં 'પાણીની ટાંકી પાસે' કે 'પીપળાવાળી ગલી' જેવા અસ્પષ્ટ સરનામાને કારણે કુરિયર, પોસ્ટ કે ઇ-કોમર્સ ડિલિવરી બોય્ઝ રસ્તા ભટકી જાય છે. ઘણીવાર એમ્બ્યુલન્સ, ફાયર બ્રિગેડ કે પોલીસને ઈમરજન્સીમાં સાચું ઘર શોધતાં અડધો કલાક નીકળી જાય છે. ડિજિપિન સીધો ગૂગલ મેપ્સ કે ભુવન પોર્ટલ પર દરવાજા સુધી લાવીને ઊભા રાખશે!
તમારે કોઈ અજાણ્યા વેપારીને તમારું પૂરું નામ કે વિગતવાર સરનામું આપવાની જરૂર નહીં પડે. માત્ર ડિજિપિન આપશો એટલે ડિલિવરી સીધી તમારા ઘર સુધી આવી જશે!"
દેવાંશ જોશીએ ઉમેર્યું, "બિલકુલ અય્યર અંકલ! આખી સિસ્ટમ ઈસરોના 'નાવિક' (NavIC) સેટેલાઈટ નેટવર્ક સાથે જોડાયેલી હશે. એટલે કે ડ્રોન ડિલિવરી અને સ્માર્ટ સિટીઝ માટે આ સિસ્ટમ કરોડરજ્જુ સાબિત થશે."
માણેક લાલે લાકડી જમીન પર ટેકવીને સંતોષથી માથું હલાવ્યું, "અરે વાહ! વિજ્ઞાન જ્યારે સામાન્ય માણસની જીંદગી સરળ બનાવે ત્યારે એ આશીર્વાદરૂપ બની જાય છે. જ્યારે અમારો પૌત્ર રુદ્ર દવા મંગાવે અને એમ્બ્યુલન્સ એક મિનિટમાં દરવાજે આવી જાય, તો એનાથી મોટો ચમત્કાર કયો હોઈ શકે!"
સાંજ પડતાં જ આનંદનગર સોસાયટી ટેકનોલોજીના વાર્તાલાપમાંથી નીકળીને જગતજનની આદ્યશક્તિના રંગમાં રંગાઈ ગઈ.
આજે આસો સુદ ત્રીજ એટલે નવરાત્રિનું ત્રીજું નોરતું ! આજે દેવોના કલ્યાણ અર્થે પોતાના મસ્તક પર ઘંટ આકારનો અર્ધચંદ્ર ધારણ કરનારા વીરતા અને શાંતિના પ્રતીક સમાન મા ચંદ્રઘંટાની પૂજાનો દિવસ હતો.
નિયમ મુજબ ગરબીના ચોકને અને માતાજીના આસનને ગ્રે, સ્લેટી અને સિલ્વર આભલાંવાળા વસ્ત્રોથી અદ્ભુત ભૂખરો/ગ્રે શણગાર (Grey & Silver Theme) કરવામાં આવ્યો હતો.
દ્વારકાના વિદ્વાન કેશવ ભટ્ટ અને ભજનપ્રેમી મનોહર જોશીએ શંખનાદ અને ઘંટારવ વચ્ચે ત્રીજા નોરતાનું શાસ્ત્રોક્ત પૂજન સંપન્ન કર્યું:
"પિણ્ડજપ્રવરારૂઢા ચણ્ડકોપાસ્ત્રકૈર્યુતા, પ્રસીદં તનુતે મહ્યં ચન્દ્રઘણ્ટેતિ વિશ્રુતા..."
સોસાયટીના પ્રમુખ હર્ષિલ મહેતા, સેક્રેટરી હિતેશ પટેલ અને વડીલ માણેક લાલે સમગ્ર સોસાયટીના કલ્યાણ અર્થે કપૂર પ્રગટાવી સંધ્યા આરતી કરી.
આજના ત્રીજા નોરતે મહિલા મંડળ માટે ખાસ "ટ્રેડિશનલ ડ્રેસ કોમ્પિટિશન" નું આયોજન કરવામાં આવ્યું હતું. શરત માત્ર એટલી હતી કે કોઈ મોર્ડન કે ફેન્સી પાર્ટી આઉટફિટ નહીં, પણ શુદ્ધ ભારતીય પ્રાદેશિક પરંપરા છલકાવી જોઈએ!
ક્લબ હાઉસ બહાર લાલ જાજમ પાથરીને દેશી રેમ્પ જેવો ચોક સજાવાયો હતો.
નિર્ણાયક તરીકે આર્ટિસ્ટ સુચરિતા મુખર્જી, તેજસ્વી દેશમુખ અને શ્રુતિ અગ્રવાલ બેઠાં હતાં.
સિનિયર સીટીઝન મહિલાઓ જૂની પરંપરા મુજબ માથે ઘૂંઘટ સાથે અસલી કચ્છી ભરતકામ અને કોડીઓવાળી રાતા-કાળા રંગની આભલાં ભરેલી ઘાઘરીમાં પધાર્યાં, જેને જોઈને આખો ચોક તાળીઓથી ગૂંજી ઊઠ્યો!
મીનાક્ષી અય્યર: શુદ્ધ કાંજીવરમ સિલ્કની સાડી, કમરબંધ અને માથામાં ગજરા સાથે દક્ષિણ ભારતીય પરંપરા લાવી.
જાગૃતિ પટેલ અને સોનાલીબેન: પાટણના બેવડ ઈક્ત પટોળાં અને બાંધણીની ભારે ચણિયા-ચોળીમાં રજવાડી ઠાઠથી પધાર્યાં.
પરિઝાદ દારૂવાલા: પારસી ગારાની ઉત્કૃષ્ટ એમ્બ્રોઇડરીવાળી સાડીમાં અત્યંત ગ્રેસફુલ દેખાતાં હતાં.
અંજુ મહેતા, રેણુ દેશમુખ, દીપા નાયર અને યોગ ટ્રેનર કાવ્યા જોશી પણ પોતપોતાની દેશી સંસ્કૃતિની અનોખી ભાત પાડી રહ્યાં હતાં.
શ્રુતિ અગ્રવાલે માઈક પર વિજેતાઓની જાહેરાત કરી: પ્રથમ પુરસ્કાર સંયુક્ત રીતે પરંપરાગત વારસા માટે વસંતી બા અને સાત્વિક શણગાર માટે મીનાક્ષી અય્યરને એનાયત થયો. આખો પરિસર તાળીઓના ગડગડાટથી ભરાઈ ગયો.
રાત્રે નવ વાગ્યા અને ઢોલીએ ધીમા તાલમાંથી ઝડપી ઠેકો પકડ્યો. આજના ત્રીજા નોરતે સૌની નજર હતી ગુજરાતના ગૌરવ સમાન 'દેશી હીંચ' પર!
મનોહર જોશી અને કેશવ ભટ્ટે માઈક પર પંચમહાભૂત ગરબો છેડ્યો:
"અંબા આવો તો રમીએ, ચોકમાં હીંચ લઈએ રે..."
"હીંચ તો એવી લેવી માવડી, કે પાવાગઢના ડુંગરા ડોલે રે..."
ગરબીની ફરતે ગોળાકાર કુંડાળું રચાયું.
પહેલા ધીમી બે-તાળી અને ત્રણ-તાળી ચાલી, અને પછી અચાનક ઢોલ પર કડાકો બોલ્યો—ધા ધીં ધા, ત્રીકટ તા!
જાગૃતિ પટેલ, સોનાલીબેન, શ્રુતિ અગ્રવાલ અને કાવ્યા જોશીએ આગળ ઝૂકીને, એક પગ પાછળ લઈ, બે હાથે જમીન તરફ તાળી દઈને અસલી કાઠિયાવાડી 'હીંચ' શરૂ કરી! ઘાઘરાના ઘેર એવા ઘૂમ્યા કે જાણે રંગબેરંગી ચકડોળ ફરતું હોય!
યુવાનો પણ પાછળ ન રહ્યા. રોહન દેશમુખ, દેવાંશ જોશી, વિક્રમ શર્મા, પ્રોફેસર સૌરવ મુખર્જી, કાર્તિક અય્યર અને રાહુલ અગ્રવાલે સફેદ કેડિયા-ચોરણીમાં પુરુષોની જોમભરી હીંચ લીધી.
'આનંદ ગૅંગ'ના બાળકો— અનાયા, રુદ્ર , આરવ, વિવાન, ઓમ, શોર્ય, ક્રિશ, કિયારા, મીરાં, ઝારા, અનુશ્રી, અચ્યુત, તનિષ્કા, એલીના, મિશ્રી પણ વચ્ચે પોતાના નાના-નાના પગલાંથી હીંચ લેવાની મથામણ કરતાં કૂદી રહ્યા હતા.
રૂસ્તમ દારૂવાલાએ માણેક લાલનો હાથ પકડીને કહ્યું, "માણેકકાકા, આ હીંચ જોઈને તો મારા ઘૂંટણનો દુઃખાવો પણ ભાગી ગયો બાવા! આને કહેવાય અસલી એનર્જી!
રાત્રે સાડા દસ વાગ્યે હીંચની રમઝટ શાંત પડી અને આરતીની પૂર્ણતા થઈ.
આજે ત્રીજા નોરતે શેફ મનપ્રીત સિંહ ગિલ અને કેટરિંગ ટીમે તમામ ખેલૈયાઓ અને વડીલો માટે અનોખો પરંપરાગત દેશી નાસ્તો પીરસ્યો:
ગરમાગરમ બાફેલા દેશી મકાઈના વડા (મકાઈના મુઠિયાં) અને કાચી કેરીનો સંભારો.
સાથે દેશી ખાંડ અને ઈલાયચીવાળી મલાઈદાર દૂધપાક.
ઉપવાસીઓ માટે ગરમાગરમ શિંગોડાના લોટની પુરી અને બટાકાની સુકીભાજી.
છેલ્લે સૌ માટે તુલસી અને આદુવાળો ગરમ કાઢો.
સોસાયટીના તમામ પરિવારો પંગતમાં બેસીને હોંશે-હોંશે નાસ્તો કરવા લાગ્યા.
શ્રુતિ અગ્રવાલે આજે ખેંચેલી હીંચની સ્લો-મોશન રીલ બનાવીને ગ્રુપમાં શેર કરી, જેને જોતાં જ બાળકો રાજીના રેડ થઈ ગયા. ટેકનોલોજીની સમજ અને સંસ્કૃતિના રંગો વચ્ચે ત્રીજા નોરતાની રાત આનંદનગરના ઇતિહાસમાં યાદગાર બની ગઈ.
📝 માણેક લાલની ડાયરી (પ્રકરણનો અંત):
"જે સમાજ પોતાના સરનામાને આધુનિક ટેકનોલોજીથી જોડી જાણે છે અને પોતાના પગલાંને સંસ્કૃતિની હીંચમાં જકડી રાખે છે, એ સમાજ હંમેશાં જીવંત રહે છે! કાર્તિકે આજે ડિજિપિન સમજાવીને આપણને આવતીકાલના ભારતની ઝાંખી કરાવી, જ્યારે સાંજે મા ચંદ્રઘંટાના સાનિધ્યમાં બહેનોએ લીધેલી દેશી હીંચે આપણને આપણા ગૌરવવંતા ભૂતકાળ સાથે જોડી દીધા. નવા આંકડા સ્વીકારવા અને જૂના સંસ્કારો સાચવવા—આ બંનેનો સમન્વય એ જ આનંદનગરનો સાચો ધર્મ છે. મા ચંદ્રઘંટા સમગ્ર સોસાયટીના પરિવારોમાં વીરતા, સદ્ભાવ અને દીર્ઘાયુષ્ય અર્પે, એ જ આજના પાવન નોરતાની અંતરની અભ્યર્થના!"
