🪔✨ પ્રકરણ ૭૩: છઠ્ઠું નોરતું, મા કાત્યાયનીના સાનિધ્યમાં 'દીવા ગરબી' અને આધુનિક સંબંધોના દૂષણ પર મંથન!
દૈનિક ચબરાકિયાં:
"માટીના કોડિયામાં પ્રગટતો દીવો અંધકારને ચીરીને પવિત્રતાનો રાહ બતાવે છે! પણ આજના ચળકાટભર્યા ડિજિટલ યુગમાં જ્યારે મોહ અને લાલચને સંબંધોનું નવું નામ આપી દેવાય છે, ત્યારે સંસ્કારોના પાયા હચમચી જાય છે. સાચો ઉજાસ એ જ છે જે મનની ગંદકીને ઓળખીને કુળની મર્યાદાનું રક્ષણ કરે!"
આસો સુદ છઠ્ઠની મનોહર સંધ્યાએ આનંદનગર સોસાયટીનો સેન્ટ્રલ ચોક જાણે ભક્તિના દિવ્ય તેજથી ઝળહળી ઊઠ્યો હતો.
આજે નવદુર્ગાના છઠ્ઠા સ્વરૂપ એટલે કે મહિષાસુરમર્દિની, દુષ્ટોનો સંહાર કરનારા અને સંકલ્પોને સિદ્ધિ આપનારા મા કાત્યાયનીની આરાધનાનું પાવન પર્વ હતું. પરંપરા મુજબ સમગ્ર ગરબી મંડપ, આસોપાલવના તોરણ અને માતાજીના વાઘાને તેજસ્વી લાલ રંગ (Red Theme), લાલ ગુલાબ અને ગલગોટાના પુષ્પોથી ભવ્ય રીતે શણગારવામાં આવ્યા હતા.
કેશવ ભટ્ટ અને મનોહર જોશીએ શંખનાદ અને વૈદિક મંત્રોચ્ચાર સાથે શાસ્ત્રોક્ત પૂજન વિધિ સંપન્ન કરી:
"ચન્દ્રહાસોજ્જ્વલકરા શાર્દૂલવરવાહના, કાત્યાયની શુભં દદ્યાદ્ દેવી દાનવઘાતિની..."
સાંજે સાડા સાત વાગ્યે સોસાયટીના મહિલા મંડળ દ્વારા એક અભૂતપૂર્વ સમૂહ મહાઆરતીનું આયોજન થયું.
વડીલ વસંતી બા, ભાવના બા, પરિઝાદ દારૂવાલા, જાગૃતિ પટેલ, સોનાલીબેન, અંજુ મહેતા, રેણુ શર્મા, સુચરિતા મુખર્જી, મારિયા ફર્નાન્ડિસ, દીપા નાયર, કાવ્યા જોશી, પર્યાવરણવિદ્ તેજસ્વી દેશમુખ અને શ્રુતિ અગ્રવાલ લાલ બાંધણી અને પાટણના પટોળાં જેવી પરંપરાગત ચણિયા-ચોળીમાં હાથમાં પિત્તળની આરતીની થાળીઓ લઈને હરોળબદ્ધ ઊભી રહી ગઈ.
એકસાથે પચાસ આરતીઓની જ્યોત પ્રગટી ઊઠી.
ઝાલર, ઘંટારવ અને કરતાલના ગૂંજતા નાદ વચ્ચે મા કાત્યાયનીની સમૂહ આરતી શરૂ થઈ:
"જય આદ્યશક્તિ મા જય આદ્યશક્તિ... દ્વિતીયા બેય સ્વરૂપ શિવશક્તિ જાણું..."
આરતીના અંતે માણેક લાલ અને રૂસ્તમ દારૂવાલાએ સમગ્ર સોસાયટીની નારી શક્તિ પર આશીર્વાદ વરસાવ્યા.
આરતી પત્યા પછી ચોકમાં તમામ લાઇટો ધીમી કરવામાં આવી. આજના છઠ્ઠા નોરતાનું મુખ્ય આકર્ષણ હતું સોસાયટીની બહેનો દ્વારા પ્રસ્તુત થનારું પરંપરાગત 'દીવા ગરબી' નૃત્ય!
મહિલાઓએ પોતાના બંને હાથમાં કાંસાની નાની થાળીઓમાં પ્રગટતા દીવા અને માથા પર કલાત્મક માટીની છિદ્રોવાળી ગરબી ધારણ કરી, જેમાં ગાયના શુદ્ધ ઘીનો દીવો પ્રજ્વલિત હતો.
એન્થની ફર્નાન્ડિસ અને લોકકલાકારોએ ધીમા તાલમાં મંજીરા અને શરણાઈના સૂર છેડ્યા:
"મા તેરે આંગન મેં જલે રે દીયરા... અંબા આરાસુરથી આવ્યા રે..."
અંધકાર વચ્ચે માત્ર દીવાઓની કતાર ધીમા-ધીમા લયબદ્ધ કદમો સાથે ગોળાકાર ઘૂમવા લાગી. હાથની થાળીઓ સહેજ પણ ડગ્યા વગર, માથા પરની ગરબીનું સંતુલન જાળવીને બહેનોએ જે અદભુત સંયમ અને નૃત્યકળા દર્શાવી, તે જોઈને ચોકમાં બેઠેલા તમામ પુરુષો અને બાળકો મંત્રમુગ્ધ થઈ ગયા.
નાના રુદ્ર (ટીનીયો) અને આર્શવે હાથ જોડીને કહ્યું, "દાદા, આ તો સાચે જ સ્વર્ગની પરીઓ જેવું લાગે છે!"
રાત્રે દસ વાગ્યે દીવા ગરબીની ભવ્ય પૂર્ણાહુતિ થઈ અને સોસાયટી તરફથી સૌને ગરમાગરમ સાબુદાણાની ખીચડી અને દૂધ-પૌંઆનો પ્રસાદ વહેંચાયો.
ગરબા સંપન્ન થયા પછી મોટાભાગના પરિવારો પોતપોતાના ઘરે ગયા, પણ ક્લબ હાઉસના હળવા પવનવાળા ઓટલા પર સોસાયટીની મહિલાઓ બેઠી હતી.
ત્યાં એક બાજુ રેણુ શર્મા અને મારિયા ફર્નાન્ડિસ પોતાના મોબાઈલમાં ઓનલાઇન સિરિયલો, વેબ સિરીઝ અને સોશિયલ મીડિયાની રીલ્સ જોતાં-જોતાં અત્યંત ધીમા અવાજે ગંભીર ગુપસુપ કરી રહી હતી.
રેણુ શર્માએ આંખો પહોળી કરીને કહ્યું, "મારિયા, તું માન નહીં! આજકાલની નવી વેબ સિરીઝ અને સોશિયલ મીડિયા પ્લેટફોર્મ્સ પર આ શું ચાલવા માંડ્યું છે? કૉલેજની નાની-નાની છોકરીઓ પૈસા, મોંઘા આઈફોન, લક્ઝરી બેગ્સ અને વિદેશ પ્રવાસ માટે પોતાની ઉંમરથી ડબલ-ત્રિપલ ઉંમરના ધનાઢ્ય પુરુષો સાથે સંબંધો બાંધે છે! આને લોકો ખુલ્લેઆમ 'સુગર ડેડી' (Sugar Daddy) અને 'સુગર બેબી' (Sugar Baby) કહે છે!"
મારિયાએ પણ માથું ધુણાવતાં ઉમેર્યું, "હા રેણુ, મેં પણ ઇન્સ્ટાગ્રામ અને આંતરરાષ્ટ્રીય ન્યૂઝમાં જોયું. કેટલીક ડેટિંગ એપ્સ તો ખુલ્લેઆમ આવી જાહેરાતો કરે છે કે 'તમારો અભ્યાસનો ખર્ચ અમે ઉઠાવીશું, બસ તમારે અમારા અમીર ક્લાયન્ટ્સ સાથે ફરવા જવાનું!' આ કોઈ સાચો પ્રેમ નથી, પણ મોર્ડન નામ આપીને ચલાવાતું શોષણ અને પૈસાનો સોદો છે!"
તેમની બરાબર પાછળ વડીલ મહિલાઓ—વસંતી બા, ભાવના બા, પરિઝાદ દારૂવાલા અને જાગૃતિ પટેલ બેઠી હતી. તેમના કાને આ 'સુગર ડેડી' અને 'સુગર બેબી' જેવા અંગ્રેજી શબ્દો પડ્યા.
ભાવના બાએ ચશ્મા સરખા કરતાં પૂછ્યું, "અરે રેણુ વહુ! આ તમે બંને શું ગણગણાટ કરો છો? આ 'ખાંડવાળા બાપા' (સુગર ડેડી) અને 'ખાંડવાળા છોકરા' શું છે? કોઈ ડાયાબિટીસની નવી બીમારી આવી છે કે કોઈ ખાંડની નવી રેસિપી છે?"
આ નિર્દોષ સવાલ સાંભળીને રેણુ અને મારિયા ક્ષોભમાં મુકાઈ ગઈ. શું જવાબ આપવો એ તેમને સૂઝ્યું નહીં.
બરાબર એ જ વખતે ત્યાંથી પસાર થઈ રહેલી શ્રુતિ અગ્રવાલ અને તેજસ્વી દેશમુખને વસંતી બાએ બોલાવી લીધી: "આવો તો ખરી દીકરીઓ! આ રેણુ અને મારિયા કંઈક વાત કરતાં શરમાય છે. તમે બંને ભણેલી-ગણેલી દુનિયા જોયેલી છો, જરા અમને કહો તો ખરા કે આ નવો મામલો શું છે?"
પહેલાં તો શ્રુતિ અને તેજસ્વી બંને એકબીજા સામે જોઈને ભારે મૂંઝવણમાં મુકાઈ ગઈ. વડીલ બા સમક્ષ આવા આધુનિક અનૈતિક વિષયની ચર્ચા કેવી રીતે કરવી?
પરંતુ પછી શ્રુતિ અગ્રવાલે વિચાર્યું કે આજના સમયમાં વાલીઓ અને વડીલો માટે આ વાસ્તવિકતા જાણવી અનિવાર્ય છે, જેથી નવી પેઢીને ભટકતી અટકાવી શકાય.
શ્રુતિએ ઊંડો શ્વાસ લઈને અત્યંત શાલીનતાપૂર્વક પણ સ્પષ્ટ શબ્દોમાં ખુલાસો કર્યો:
"બા, આ કોઈ ખાંડ કે મીઠાઈની વાત નથી. આ આજના ઇન્ટરનેટ અને ભૌતિકવાદી સમાજનું એક અત્યંત શરમજનક અને ખતરનાક દૂષણ છે.
આજના સમયમાં સોશિયલ મીડિયાના ખોટા દેખાડા, શો-ઓફ અને મોંઘી લાઈફસ્ટાઈલ જીવવાના ચક્કરમાં કૉલેજ કે હાઈસ્કૂલની કેટલીક યુવતીઓ શોર્ટકટ શોધે છે. મોટી ઉંમરના અમીર પુરુષો—જેમને આ લોકો 'સુગર ડેડી' કહે છે—તેઓ આ યુવતીઓને મોંઘા મોબાઈલ, બ્રાન્ડેડ કપડાં, ફાઈવ-સ્ટાર હોટેલોમાં જમવાનું અને પોકેટ મની આપે છે. અને બદલામાં એ યુવતીઓ, જેમને 'સુગર બેબી' કહેવાય છે, તેમણે તે પુરુષો સાથે સમય વીતાવવો પડે છે, ડેટિંગ કરવું પડે છે અને ઘણીવાર શારીરિક સંબંધો પણ બાંધવા પડે છે!"
તેજસ્વી દેશમુખે ઉમેર્યું, "હા બા, આ પશ્ચિમી દેશોમાંથી આવેલો એક અત્યંત વિકૃત ટ્રેન્ડ છે. એને મોર્ડન ડેટિંગનું રૂપાળું લેબલ લગાવીને વેચવામાં આવે છે, પણ વાસ્તવમાં આ પૈસા ખાતર પોતાના સ્વાભિમાન અને ચારિત્ર્યનું ખુલ્લેઆમ થતું પતન છે! કમનસીબે હવે આપણા મેટ્રો શહેરો અને સોશિયલ મીડિયા એપ્સ પર પણ આ ગંદકી ધીમે-ધીમે ઘૂસી રહી છે."
આ સાંભળતાં જ વસંતી બાના હાથમાંથી માળા સરી પડી. ભાવના બા અને પરિઝાદ દારૂવાલાના મોંમાંથી આશ્ચર્યનો ચિત્કાર નીકળી ગયો: "હે ભગવાન! રામ... રામ... આ સમાજ કઈ દિશામાં જઈ રહ્યો છે?!"
જાગૃતિ પટેલે કપાળે હાથ મૂકતાં કહ્યું, "આ તો સાક્ષાત અધર્મ કહેવાય! જે ઉંમરે દીકરીઓએ ભણી-ગણીને પોતાના પગ પર ઊભા રહેવાનું હોય, માતા-પિતાનું નામ રોશન કરવાનું હોય, એ ઉંમરે માત્ર એક બ્રાન્ડેડ પર્સ કે લક્ઝરી ફોન માટે કોઈ પરપુરુષ આગળ લાચાર બનવું? આજના મા-બાપ પોતાના સંતાનોને શું સંસ્કાર આપે છે?"
સોનાલીબેન અને દીપા નાયરે પણ ચિંતા વ્યક્ત કરી, "આજના યુવાનોમાં 'સંતોષ' નામની ચીજ જ ગાયબ થઈ ગઈ છે. બીજાની રીલ્સ જોઈને પોતાને પણ રાતોરાત અમીર દેખાવું છે. મહેનત વગર બધું મેળવી લેવાની આ લાલચ જ આવા કાદવમાં ધકેલે છે."
વસંતી બાએ ગંભીર સ્વરે કહ્યું, "દીકરીઓ, જૂના જમાનામાં ઘરમાં રોટલો અને છાશ હોય તોય સ્ત્રી પોતાનું શીલ અને ગૌરવ સાચવતી હતી. આજે કરોડોના બંગલા અને ગાડીઓ આવ્યા પણ આત્મા સાવ સસ્તો થઈ ગયો! જો સમાજમાં આવી ગંદકીને 'આધુનિકતા'નું નામ આપીને સ્વીકારી લેવાશે, તો આપણી આવનારી પેઢીનું ભવિષ્ય સાવ અંધકારમય બની જશે."
શ્રુતિ અગ્રવાલ અને તેજસ્વીએ તમામ માતાઓને વિનંતી કરી કે પોતાના ઘરમાં દીકરીઓ અને દીકરાઓ સાથે મિત્ર બનીને વાતચીત રાખવી ખૂબ જરૂરી છે. જ્યારે સંતાનોને ઘરમાંથી પ્રેમ અને સ્વીકાર નથી મળતો, ત્યારે તેઓ બહાર આવી ખોટી માયાજાળમાં ફસાય છે.
રાતના નીરવ સન્નાટામાં આનંદનગરના ઓટલે થયેલી આ ચર્ચાએ દરેક સ્ત્રીના હૃદયને હચમચાવી દીધું. ભક્તિના પાવન ઉત્સવ વચ્ચે વાસ્તવિક દુનિયાના આ કડવા સત્યે સૌને પોતાના પરિવાર અને સંસ્કારો પ્રત્યે વધુ સતર્ક રહેવાની ગંભીર પ્રેરણા આપી.
📝 માણેક લાલની ડાયરી (પ્રકરણનો અંત):
"જે સમાજ લાલચ અને ભોગવિલાસને 'સ્વતંત્રતા' માની લે છે, એનો વિનાશ નિશ્ચિત હોય છે! આજે સાંજે મા કાત્યાયની સમક્ષ દીવા ગરબીના જે પવિત્ર દર્શન થયા, એણે મનને શાંતિ આપી હતી; પણ રાત્રે ઓટલે જે આધુનિક વિકૃતિઓની વાત સાંભળવા મળી, એણે આત્માને કંપાવી દીધો. પૈસાથી સુખ-સુવિધાઓ ખરીદી શકાય સાહેબ, પણ ચારિત્ર્ય અને સંસ્કાર ક્યારેય બજારમાં વેચાતા નથી મળતા! મા-બાપે પોતાના બાળકોને વૈભવ આપતાં પહેલાં સંતોષ અને સ્વાભિમાનના પાઠ ભણાવવા પડશે. જ્યારે દીકરીઓ પોતાના પરસેવાની કમાણી પર ગર્વ કરતી થશે, ત્યારે જ આવી ગંદી માનસિકતાઓનો નાશ થશે. મા કાત્યાયની આપણા દેશની નવી પેઢીને સદબુદ્ધિ અને સદાચારના રસ્તે ચાલવાનું બળ આપે, એ જ અંતરની પુકાર છે!"
