હું જ મારી ભાગ્યવિધાતા 9
-રાકેશ ઠક્કર
સૂર્યોદય નવમો
ગામની ચોપાલમાં બપોરનો તાપ ઓકતો સૂરજ તપી રહ્યો હતો. વડલાની ઘટાદાર છાંયડી નીચે સરપંચ રઘુવીરસિંહ અને ગામના પંચો મોટા ખાટલા પર હુકમના તોરમાં બેઠા હતા. આસપાસ આખું ગામ ભેગું થયું હતું. સભાની વચોવચ ઊભી હતી ૨૨ વર્ષની નવયૌવના વિધવા જાનકી.
પતિના અકાળ અવસાન પછી જાનકી આ ગામમાં સાવ એકલી પડી ગઈ હતી. પણ તેની સુંદરતા અને અડગ અસ્તિત્વ ગામના પ્રભાવશાળી સરપંચને ખટકતાં હતાં. રઘુવીરસિંહે તેની સંપત્તિ અને ચારિત્ર્ય પર ડોળો રાખ્યો હતો, પણ જ્યારે જાનકી તેના દબાણ સામે ન ઝૂકી, ત્યારે સરપંચે આખી પંચાયતને પોતાના ખિસ્સામાં રાખીને જાનકી પર ચારિત્ર્યહીનતાનો ખોટો આરોપ લગાવી દીધો.
"ગામની મર્યાદા તોડવા બદલ આ સ્ત્રીને પચાસ હજારનો દંડ અને ગામ બહિષ્કારની સજા ફરમાવવામાં આવે છે!" સરપંચે પોતાની મૂછો પર તાણ આપતાં મોટા અવાજે ચુકાદો સંભળાવ્યો.
ગામના લોકોમાંથી કોઈ વડીલ કે જુવાન જાનકીના પક્ષમાં બોલવા તૈયાર નહોતો. બધા નીચું જોઈને અન્યાય થતો જોઈ રહ્યા હતા. જાનકી શાંત હતી. તેની આંખોમાં ન તો આંસુ હતાં, ન તો ચહેરા પર ભયની રેખા. તે મૌન રહીને બધો જુલમ સહી રહી હતી. ગામના લોકો તેને અબળા, કાયર અને નિર્બળ સમજવાની ભૂલ કરી રહ્યા હતા.
પણ ગામના લોકોને ખબર નહોતી કે આ મૌન પાછળ એક ભયંકર તોફાન આકાર લઈ રહ્યું હતું. જાનકી રોજ રાત્રે પોતાના નાના ઓરડામાં બેસીને સરપંચના ગેરકાયદેસર કાળા કારનામા, પંચાયતના ભ્રષ્ટાચાર અને ગામમાં મહિલાઓ પર થતા સામાજિક-માનસિક શોષણના તમામ કાનૂની પુરાવા, ઓડિયો રેકોર્ડિંગ્સ અને તસવીરો એકઠી કરી રહી હતી. તે છાનામાના જિલ્લા મથકે જઈને કાનૂની પ્રક્રિયાઓ આગળ વધારી રહી હતી.
આજે સરપંચે ફરી જાહેર સભા બોલાવી હતી. તેનો હેતુ જાનકીને ગામલોકો સામે વધુ અપમાનિત કરવાનો અને તેની વડીલોપાર્જિત જમીન હડપ કરવાનો હતો.
"કેમ જાનકી? દંડના પૈસા લાવ્યા કે પછી આખી જમીન પંચાયતના નામે લખી આપે છે?" સરપંચે કટાક્ષમાં હસીને પૂછ્યું. આસપાસ ઊભેલા તેના ચમચાઓ મોટેથી હસી પડ્યા.
જાનકી કશું બોલી નહીં, તે બસ સરપંચની આંખોમાં પરોવીને શાંતિથી જોઈ રહી.
"જોયું ને ગામજનો? આ સ્ત્રીનો ઘમંડ તો જુઓ! આના જેવી બિનચારિત્ર્યવાન સ્ત્રીને આ ગામમાં રહેવાનો કોઈ હક્ક નથી." સરપંચે વાતાવરણ ગરમ કરતા કહ્યું.
બરાબર એ જ ક્ષણે દૂરથી સાયરનનો તીવ્ર અવાજ સંભળાયો. બે સરકારી જીપ અને પોલીસનો કાફલો ચોપાલ આગળ આવીને ઊભો રહ્યો. ડેપ્યુટી સુપ્રિન્ટેન્ડન્ટ ઓફ પોલીસ અને દસથી વધુ મહિલા પોલીસ કર્મચારીઓ ગાડીમાંથી બહાર આવ્યા.
સરપંચ રઘુવીરસિંહનો ચહેરો ખીલી ઊઠ્યો. તેને લાગ્યું કે તેના કહેવાથી પોલીસ જાનકીને ગામમાંથી ધક્કા મારીને બહાર કાઢવા આવી છે.
"આવો સાહેબ, આવો! સારું થયું તમે જ આવી ગયા. આ ચારિત્ર્યહીન સ્ત્રીને ગામ બહાર કરો," સરપંચ ખાટલા પરથી ઊભો થઈને રોફથી બોલ્યો.
ત્યારે જાનકીના ચહેરા પર એક અદ્ભુત અને વિજેતા સ્મિત ઉપસી આવ્યું. તે ધીમા પણ મક્કમ પગલે આગળ વધી. તેણે પોતાના પાલવમાંથી એક સરકારી સીલબંધ ફાઇલ કાઢી.
"સરપંચ સાહેબ, સહેજ ઉતાવળ કરી ગયા." જાનકીનો અવાજ ગુંજ્યો.
તેણે ફાઇલમાંથી એક કાગળ કાઢીને સરપંચના હાથમાં મૂક્યો.
"આ શું છે? પોલીસ સમન્સ?" સરપંચે અકળાઈને પૂછ્યું.
"ના," જાનકી હસી. "આ કલેક્ટર ઓફિસનો આદેશ છે. તમારી પંચાયતને તત્કાલ અસરથી ભંગ કરવાનો અને તમારી સામે સામાજિક અત્યાચાર, છેતરપિંડી અને પદનો દુરુપયોગ કરવા બદલ બિનજામીનપાત્ર ધરપકડનો ઓર્ડર!"
ચોપાલમાં સન્નાટો છવાઈ ગયો. ગામલોકો સ્તબ્ધ થઈ ગયા.
"તારી આ હિંમત? તું એક સામાન્ય ગરીબ વિધવા..." સરપંચ રાડ પાડી ઊઠ્યો.
પોલીસ ઓફિસરે આગળ વધીને સરપંચને અટકાવ્યો અને સેલ્યુટ ઠોકી.
અસલ ધડાકો હવે થયો. ડી.એસ.પી.એ નમન કરીને કહ્યું, "મેડમ, તમારો ઓર્ડર તૈયાર છે."
જાનકીએ પોતાની સાડીનો છેડો સરખો કર્યો અને કડક અવાજે બોલી, "હું આ જિલ્લાની નવી નીમાયેલી આઈ.એ.એસ. સ્પેશ્યલ ઈન્વેસ્ટિગેશન ઓફિસર જાનકી વર્મા છું. આ ક્ષેત્રના ગ્રામીણ વિસ્તારોમાં મહિલાઓ પર થતા સામાજિક બહિષ્કાર અને શારીરિક-માનસિક અત્યાચારોનું સત્ય સામે લાવવા માટે મેં આ ગુપ્ત 'સ્ટિંગ ઓપરેશન' હાથ ધર્યું હતું."
આ શબ્દો સાંભળતા જ સરપંચના પગ નીચેથી જમીન ખસી ગઈ. પંચોના ચહેરા પીળા પડી ગયા. જે સ્ત્રીને તેઓ છેલ્લા એક વર્ષથી 'અબળા' અને 'બિચારી' સમજીને અપમાનિત કરતા હતા, તે આખા જિલ્લાની સૌથી મોટી સરકારી અધિકારી હતી!
જાનકીએ સરપંચ સામે જોઈને કહ્યું, "તમે વિચાર્યું હતું કે અન્યાય સામે મૌન રહેનારી સ્ત્રી નિર્બળ હોય છે? મારું મૌન મારી લાચારી નહોતી, પણ તમારા જેવા નરાધમોના અસલી ચહેરા ખુલ્લા પાડવાની મારી વ્યુહરચના હતી. તમે આજે જે મુકદ્દમો ચલાવ્યો એનો આખરી 'ચુકાદો' હવે કાનૂન આપશે."
મહિલા પોલીસે આગળ વધીને સરપંચ અને તેના સાથી પંચોને હથકડી પહેરાવી દીધી.
જે ગામલોકો અત્યાર સુધી ચૂપ હતા તેઓ આજે જાનકીની બહાદુરી અને શક્તિ સામે નતમસ્તક થઈ ગયા. જાનકીએ સાબિત કરી દીધું કે સ્ત્રી ક્યારેય અબળા હોતી નથી; જો તેની પાસે સત્ય, સંયમ અને કાયદાનું શસ્ત્ર હોય તો તે એકલી જ આખી કુરિવાજોથી ભરેલી વ્યવસ્થાને ધૂળ ચાટતી કરી શકે છે.
*
