ભાગ ૪ — પપ્પા, તમારી પાસે સમય છે?
રાહુલને નોકરી લાગ્યાને લગભગ છ મહિના થઈ ગયા હતા.
હવે તે અમદાવાદથી દૂર એક શહેરમાં રહેતો હતો. નોકરી સારી હતી, પગાર સારો હતો અને જીવન ધીમે ધીમે પોતાની ગતિએ આગળ વધી રહ્યું હતું.
રમેશભાઈ માટે આ ગર્વની વાત હતી.
તેમણે જે સપનું જોયું હતું, એ જાણે પૂરું થઈ રહ્યું હતું.
એક સાંજે ઓફિસમાંથી પાછા આવ્યા પછી તેમણે મીનાને કહ્યું,
“આજે રાહુલનો પગાર આવ્યો છે.”
મીના રસોડામાંથી બહાર આવી.
“એણે કહ્યું?”
“હા. અને કહે છે કે પહેલી સેલરીમાંથી આપણા માટે કંઈક મોકલશે.”
મીનાના ચહેરા પર સ્મિત આવી ગયું.
“મને કંઈ નથી જોઈતું. એ બસ ખુશ રહે એટલું પૂરતું.”
રમેશ હસ્યા.
“મેં એને કહ્યું કે પૈસા બચાવ. શરૂઆતથી જ રોકાણ કર.”
મીનાએ તરત કહ્યું,
“રમેશ, એને થોડા પૈસા પોતાના માટે પણ વાપરવા દો.”
“પોતાના માટે?”
“હા. યુવાન છે. જીવન માણવા દો.”
રમેશ ફરી એ જ વાત બોલ્યા,
“જીવન પછી પણ માણી શકાશે.”
મીનાએ તેમની તરફ જોયું.
આ વખતે તેણે કોઈ જવાબ ન આપ્યો.
થોડા દિવસ પછી એક પાર્સલ આવ્યું.
રાહુલે મોકલ્યું હતું.
મીનાએ ઉત્સાહથી ખોલ્યું.
અંદર સુંદર સાડી હતી.
અને રમેશભાઈ માટે એક ઘડિયાળ.
સાથે નાની ચિઠ્ઠી હતી.
“પપ્પા-મમ્મી, મારી પહેલી સેલરીમાંથી. બહુ મોટું કંઈ નથી, પણ દિલથી છે.”
મીનાની આંખો ભીની થઈ ગઈ.
રમેશે ઘડિયાળ હાથમાં લીધી.
“સરસ છે.”
મીના હસીને બોલી,
“પહેરો.”
રમેશે ઘડિયાળ પહેરી.
પછી અચાનક કહ્યું,
“આ ઘડિયાળ મને યાદ અપાવશે કે હવે સમય બગાડવો નહીં.”
મીનાએ સ્મિત કર્યું.
“તો હવે કાશી?”
રમેશ થોડી ક્ષણ ચૂપ રહ્યા.
કાશી જવાનું મીનાનું સપનું ઘણા વર્ષોથી હતું.
“હા,” તેમણે કહ્યું, “હવે જઈશું.”
મીનાની આંખોમાં ખુશી આવી ગઈ.
“ખરેખર?”
“હા. આવતા મહિને.”
પણ આવતા મહિને ઓફિસમાંથી ફોન આવ્યો.
કંપનીમાં કેટલાક મહત્વના પ્રોજેક્ટ હતા.
રમેશભાઈને વધારાની જવાબદારી મળી.
તેમણે કાશીની ટિકિટ મુલતવી રાખી.
“હવે નહીં જઈ શકાય.”
મીના થોડા સમય સુધી તેમને જોતાં રહી.
“ફરી?”
“મીના, આ તક મહત્વની છે.”
“પણ તમે તો નિવૃત્ત થવાના છો.”
“એ પહેલાં થોડા પૈસા વધારે ભેગા થઈ જાય તો સારું.”
મીનાએ ધીમેથી કહ્યું,
“પૈસા તો તમે આખી જિંદગી ભેગા કરતા આવ્યા છો.”
રમેશ કંઈ બોલ્યા નહીં.
સમય પસાર થયો.
રમેશ હવે નિવૃત્તિની ઉંમર તરફ આગળ વધી રહ્યા હતા.
એક દિવસ ઓફિસમાં બેસીને તેમણે પોતાના કેબિનની બારીમાંથી બહાર જોયું.
પચ્ચીસ વર્ષથી એ જ બિલ્ડિંગ.
એ જ ડેસ્ક.
એ જ ફાઇલ.
એ જ દોડ.
સહકર્મી મનોજે પૂછ્યું,
“શું વિચારો છો?”
“નિવૃત્તિ પછી શું કરીશ એ.”
મનોજ હસ્યો.
“ઘણું કરીશ. હું તો પત્ની સાથે યાત્રા પર જવાનો છું.”
રમેશે કહ્યું,
“હું પણ.”
“ક્યાં?”
“કાશી.”
મનોજ હસ્યો.
“વાહ! કેટલાં વર્ષથી કહે છે?”
રમેશ થોડી ક્ષણ અટકી ગયા.
“લગભગ પંદર.”
મનોજનું હાસ્ય ગાયબ થઈ ગયું.
“અને હજુ ગયા નથી?”
રમેશે માથું હલાવ્યું.
મનોજે કહ્યું,
“રમેશ, નિવૃત્તિની રાહ ન જો.”
“કેમ?”
“કારણ કે નિવૃત્તિની તારીખ આપણાં હાથમાં હોય છે. પણ જીવનની તારીખ નથી.”
રમેશ ફરી ચૂપ થઈ ગયા.
એ સાંજે ઘરે આવ્યા ત્યારે મીના જૂની એલ્બમ જોઈ રહી હતી.
રમેશે પૂછ્યું,
“શું જુઓ છો?”
“રાહુલ નાનો હતો એનાં ફોટા.”
રમેશ તેની બાજુમાં બેઠા.
એક ફોટામાં રાહુલ રમેશના ખભા પર બેઠો હતો.
રમેશે ફોટો હાથમાં લીધો.
“આ ક્યારેનો છે?”
“એ ચાર વર્ષનો હતો ત્યારે.”
રમેશ હસ્યા.
“કેવી મજા કરતો હતો.”
મીનાએ ધીમેથી કહ્યું,
“હા.”
થોડી ક્ષણ પછી બોલી,
“તમે જાણો છો?”
“શું?”
“રાહુલ ઘણી વાર તમારું રાહ જોતો હતો.”
રમેશ ચોંક્યા.
“મારું?”
“હા.”
“પણ હું તો કામ કરતો હતો.”
“એને એ ખબર નહોતી.”
મીનાએ આગળ કહ્યું,
“એ દરવાજા પાસે બેસી રહેતો. કહેતો, ‘પપ્પા આવશે ત્યારે હું એમને આજે સ્કૂલમાં શું થયું એ કહીશ.’”
રમેશની આંખો ફોટા પર જ અટકી ગઈ.
“પછી?”
“પછી તમે રાત્રે મોડા આવતાં.”
“અને?”
“એ સૂઈ જતો.”
રૂમમાં શાંતિ છવાઈ ગઈ.
મીનાએ ધીમેથી કહ્યું,
“એક દિવસ તેણે મને પૂછ્યું હતું…”
“શું?”
“‘મમ્મી, પપ્પા પાસે મારા માટે સમય કેમ નથી?’”
રમેશના હાથમાંથી ફોટો લગભગ છૂટી ગયો.
એ રાત્રે રમેશને ઊંઘ આવી નહીં.
તેમણે પહેલીવાર પોતાની જિંદગીનો બીજો હિસાબ કરવાનો પ્રયાસ કર્યો.
પૈસા કેટલા?
ઘણાં.
ઘર?
હતું.
FD?
હતી.
SIP?
હતી.
PPF?
હતું.
રાહુલનું ભવિષ્ય?
સુરક્ષિત.
પણ એક પ્રશ્ન સામે આવીને ઊભો રહ્યો—
“રાહુલનું બાળપણ ક્યાં છે?”
એનો કોઈ જવાબ નહોતો.
બીજા દિવસે સવારે રમેશે રાહુલને ફોન કર્યો.
“હેલો પપ્પા.”
“બેટા, શું કરે છે?”
“ઓફિસ જવા નીકળ્યો છું.”
“સાંજે સમય મળશે?”
“કદાચ.”
“મારે તારી સાથે વાત કરવી છે.”
“બધું બરાબર છે ને?”
“હા. બસ વાત કરવી છે.”
રાહુલ થોડો અટક્યો.
“સાંજે ફોન કરું?”
“ના. તું આજે ઘરે આવ.”
“આજે?”
“હા.”
“પપ્પા, અચાનક?”
“હા. આવી શકે?”
થોડી ક્ષણ શાંતિ.
પછી રાહુલે કહ્યું,
“હા પપ્પા. હું આવીશ.”
સાંજે દરવાજાની બેલ વાગી.
મીના દોડીને દરવાજો ખોલવા ગઈ.
રાહુલ સામે ઊભો હતો.
ઘણા સમય પછી.
મીનાએ તેને ગળે લગાવી લીધો.
“કેટલો પાતળો થઈ ગયો!”
રાહુલ હસ્યો.
“મમ્મી, હું બરાબર છું.”
રમેશ થોડે દૂર ઊભા હતા.
તેમને પોતાના દીકરાને જોઈને અચાનક સમજાયું—
આ એ જ બાળક હતું, જે ક્યારેક બોલ લઈને તેમની પાછળ દોડતું હતું.
આજે એ પોતે કાર ચલાવીને આવ્યું હતું.
સમય ખરેખર કેટલી ઝડપથી પસાર થઈ ગયો હતો!
રાત્રે ભોજન પછી ત્રણેય બેસ્યા.
રમેશે વાત શરૂ કરી.
“રાહુલ, તું મારાથી નારાજ છે?”
રાહુલ ચોંક્યો.
“ના પપ્પા.”
“સાચું કહેજે.”
“ના.”
“બાળપણમાં હું તને સમય આપી શક્યો નહોતો.”
રાહુલ થોડો ચૂપ રહ્યો.
પછી હળવેથી બોલ્યો,
“પપ્પા, તમે જે કર્યું એ બધું મારા માટે જ કર્યું.”
“પણ?”
રાહુલની આંખોમાં પાણી આવી ગયું.
“પણ મને ક્યારેક લાગતું હતું કે હું તમારા માટે જવાબદારી છું… દીકરો નહીં.”
રમેશના હૃદયમાં કંઈક તૂટી ગયું.
“એવું કેમ વિચાર્યું?”
“કારણ કે તમે હંમેશાં મારા ભવિષ્યની વાત કરતા હતા.”
“હા.”
“પણ મારા આજ વિશે ક્યારેય પૂછ્યું નહીં.”
રમેશ કંઈ બોલી શક્યા નહીં.
રાહુલે આગળ કહ્યું,
“મારે મોંઘી સ્કૂલ, મોટું ઘર કે મોટી કાર કરતાં… પપ્પા સાથે થોડો સમય જોઈએ હતો.”
મીના આંખો લૂછી રહી હતી.
રમેશ ધીમેથી બોલ્યા,
“હવે હું તને સમય આપીશ.”
રાહુલ હસ્યો.
“હવે હું મોટો થઈ ગયો છું પપ્પા.”
આ શબ્દ રમેશને અંદર સુધી વાગ્યો.
“હવે હું મોટો થઈ ગયો છું.”
આખી જિંદગી જે ભવિષ્ય માટે બચાવતા રહ્યા…
એ ભવિષ્ય આવી ગયું હતું.
પણ તેમાં તેમનો દીકરો બાળક રહ્યો નહોતો.
તે રાત્રે રમેશ બાલ્કનીમાં એકલા બેઠા હતા.
તેમણે પોતાના હાથમાં રહેલી ઘડિયાળ જોઈ.
રાહુલે પહેલી સેલરીથી આપેલી ઘડિયાળ.
સમય રાત્રે અગિયાર વાગી રહ્યો હતો.
રમેશે મનમાં કહ્યું,
“સમય તો હંમેશાં મારી સામે હતો… હું જ એને જોઈ શક્યો નહીં.”
અને એ રાત્રે તેમણે એક નિર્ણય લીધો.
આ વખતે રોકાણના કાગળ પર નહીં.
જીવનમાં.
તેમણે બીજા દિવસે કાશીની બે ટિકિટ બુક કરી.
પણ એ જ સમયે…
તેમના ફોન પર એક અજાણ્યો નંબર આવ્યો.
રમેશે ફોન ઉઠાવ્યો.
“હેલો?”
સામેથી અવાજ આવ્યો—
“રમેશભાઈ? હું ડોક્ટર બોલું છું… મીનાબેનના કેટલાક ટેસ્ટ કરાવવા પડશે.”
રમેશના ચહેરા પરનું સ્મિત અચાનક ગાયબ થઈ ગયું.
તેમણે મીનાની તરફ જોયું.
અને પહેલીવાર તેમને અંદરથી એક ડર લાગ્યો—
ક્યાંક બહુ મોડું તો નથી થઈ ગયું?
